مجله مطالعات اجتماعی ایران

چکیده ابتدا مفهوم تابع عضویت فازی به همراه مفهوم "نوع" بهمثابه مجموعه گسسته، براساس فضای خاصیت، با ذکر مثال طرح
میشود. در ادامه، تابع چندبعدی فازی در ارتباط با چهار مفهوم وابستگی اقتصادی، قدرت اجتماعی، تمدن و فضای کنش
مورد توجه قرار میگیرد. به دنبال آن، روشهای مستقیم و غیرمستقیم تعیین توابع عضویت فازی واکاوی میشوند. در
خاتمه، مفهوم واسنجی فازی مطرح میشود. منظور از واسنجی تحت قاعده درآوردن مدارج وسیله سنجش است. در همین
زمینه، برای نمونه مفهوم "نظم اقتصادی متمرکز" به مثابه یک مجموعه هدف معرفی میشود و براساس نوعی واسنجی
فازی، ارزش عضویت تعدادی کشورها در این مجموعه با استفاده از یک مقیاس فاصلهای تعیین میشود.

چکیده فرضیات علّی، به صورت شرط لازم و/یا کافی، برای تئوریها و تحقیقات تجربی در علوم اجتماعی اهمیت بسزایی دارند. با این
همه، برای بسیاری از دانشمندان علوم اجتماعی، زبان شرط لازم/ شرط کافی مغایر با زبان علوم اجتماعی متعارف و متداول
است، چون متضمن آن است که (1شرط لازم/ شرط کافی فقط به صورت دوشقی یعنی »وجود/ عدم« یا »حضور/ غیاب«
مطرح شود و (2فقط یک مورد ناسازگار بتواند فرضیۀ شرط لازم/ شرط کافی را ابطال کند.
در این مقاله نشان داده شده است که با به کارگیری مجموعه های فازی میتوان بر این مشکلات روششناختی فائق آمد. در
حقیقت، مجموعه های فازی این امکان را به پژوهشگران  میدهند که درجه و میزانی را که یک شرط لازم/ شرط کافی حضور
دارد برآورد کنند. همچنین، با استفاده از معیارهای احتمال گرایانه در تحلیل فازی، محققان میتوانند تصادفی یا اتفاقی بودن
رخدادها و خطا را در وارسی و ارزیابی فرضیات شرط لازم/ شرط کافی وارد کنند.

چکیده موضوع این نوشتار معرفتشناسی فازی و دلالت های روششناختی آن در علم اجتماعی است. مدعای این مقالـه آن اسـت
که روایت دو ارزشی صدق و کذب زیربنای معرفتشناسی علم اجتماعی را میسازد، اما این نوع روایت از حقیقت علمی بـا
واقعیتهای علمی ناسازگار است؛ علم حقیقی فازی دارد. برمبنای الزامات مسئلۀ این نوشتار کـه از نـوع معرفـتشـناختی
است، برای اثبات مدعای مقاله شواهد معرفتشناشانه اقامه و این شواهد را از دو دستگاه معرفتی نسبیتگرایی و عقلانیـت
انتقادی عرضه کردهایم. پس از استدلال عقلانی نقادانه در باب این دو افق معرفتی، دسـتگاه معرفتـی فـازی فرمولـه شـده
است که درآن معرفتشناسی، هستیشناسی و روششناسی فازی به بحث گذاشته شده است. در ادامۀ مقالـه، روش فـازی
مطرح و در این قسمت، درباب عملیاتیسازی تابع عضویت فازی و استدلال تجربی فازی با ذکر مثالی از دموکراسی بحـث
شده است. در پایان، استدلال شده است که در دستگاه معرفتی فازی تجربـه هـم مقـام داوری و هـم مقـام تولیـدی دارد.
تجربه درمقام داوری ناظر بر درجۀ ابطالپذیری و در مقام تولید ناظر بر ساختن گزارههای معرفتی فازی اسـت کـه دامنـه
آن می تواند از گزاره های تاریخی خاص تا گزاره های تئوریک عام درجه پذیرباشد.

چکیده در این مقاله، تئوری رگرسیون کلاسیک و رگرسیون فازی مقایسه شدهاند و مثالی کاربردی از کاربرد رگرسـیون فـازی در
علوم اجتماعی عرضه میشود. رگرسیون کلاسیک برپایۀ فرض دقیقبودن متغیرهای مورد مطالعه و مشـاهدات مـرتبط بـا
آنها استوار بوده و در نهایت، روابط بین متغیرها را نیز دقیقاً مشخص میکند. در مدلسـازی مسـائل اجتمـاعی، عمومـا بـا
مشاهدات نادقیق یا روابط مبهم روبروییم. بنابراین استفاده از روشهای برازش توابع که به تبیین سـاختار مـبهم دادههـا و
روابط بین آنها میپردازند، ضروری است. در بررسی حاضر، رگرسیون خطی فازی معدل کتبی دیپلم روی نمـرات ریاضـی،
فیزیک و جنسیت داوطلبان آزمون سراسری سال 1387در قالب مثالی کاربردی با فرض فازیبودن ضـرایب و غیـر فـازی
بودن دادهها بررسی میشود. برای آزمون رگرسیون فازی از شاخص اطمینان و مقدار ابهام مدل استفاده خواهد شد.

چکیده این مقاله در پی بیان منطق یکی از مهمترین و پرکاربردترین روشهای پژوهشی در عرصـۀ علـوم اجتمـاعی کـلان اسـت کـه بـا
پرسشهایی بزرگ سروکار دارد و واحدهای مشاهده و تحلیل خود را واحدهای میانی و کلان اختیار مـیکنـد. در آغـاز، بـا طـرح
موضوع درصدد شرح اهمیت و جایگاه این روش برآمدهایم و بر این ایده تاکید کردهایم که علوم اجتماعی در پـی بررسـی تفـاوت
در بین کلها و ترتیبات اجتماعی است. دشوار است به تحلیلی در علوم اجتماعی بیاندیشیم که تطبیقی نباشـد. تحلیـل تطبیقـی
به معنای توصیف و تبیین مشابهت ها و تفاوتهای شرایط یا پیامدها در بین واحدهای اجتمـاعی بـزرگ مقیـاس ماننـد منـاطق،
ملتها، جوامع و فرهنگهاست. گذار از نظریه های عمومی به نظریه هـای سـاختاری در حـوزة جامعـه شناسـی انقـلاب وتحـولات
اجتماعی توجه به روش و تحلیل تطبیقی را دو چندان ساخته است. گزینش واحدهای کلان و بزرگ در ایـن روش، ئکـه معمـولاً
حجم محدودی دارند، مسئلۀ حجم واحدها یا نمونههای بررسی را به نکتهای اساسی و مهم بدل کرده است. بـه حـدی کـه گفتـه
میشود مطالعۀ تطبیقی کمی با موارد زیاد ) Nبزرگ( و مطالعۀ تطبیقی کیفی با موارد محدود ) Nکوچـک( سـروکار دارنـد. ایـن
نوع مطالعات ممکن است در قالب طرحهای پژوهشی شبیهترین و در عین حال متفاوتترین نظام با روشهـای توافـق و اخـتلاف
صورت گیرند. منطق پژوهش تطبیقی در درجۀ نخست بر این نکته تاکید دارد کـه اندیشـۀ مکـانیکی و سـادهانگارانـه بـه جهـان
اجتماعی با ماهیت واقعیتهای این جهان سازگاری ندارد، زیرا الگوهای متفاوت توسعه و تحول مؤید الگوهای محتمل و تصـادفی
است تا الگوهای جبری و تعینگرای تاریخی - اجتماعی. این منطق بر پیکربندی و درک روابط زنجیرهای و واکنشـی در قالـب رویکـرد
مسیر وابسته برای تحلیلهای اجتماعی و تاریخی تأکید و این باور را دنبال میکند کـه آثـار و پیامـدهای بـزرگ را همیشـه نمـیتـوان
برحسب فرایندهای کوتاهمدت یا منحصر بهفرد، متوازن و پیشبین یپذیر تبیین کـرد، بلکـه سـیر تحـول را بایـد زنجیـرهای و احتمـالگرایانـه
بررسی کرد و از نگاه تفریدی و انقطاعی پرهیز داشت.

چکیده در سالهای اخیر، شاهد حرکتی مستمر از واکاویها، پژوهشها و پردازشهای صرفاً نظری و روش محور بـه پـژوهشهـا و
پردازشهای دادهمحوریم، حرکتی که به نحو احسن خود را در ظهور و توسعه روشهای اکتشاف دانش، به ویژه داده کاوی و
فنون خاص آن، نشان داده است. بهرغم تصور رایج، دادهکاوی صرفاً به پژوهشهای کمی و آماری محـدود نمـیشـود و در
پژوهشهای کیفی هم شاهد ظهور تحولات مشابهی بودهایم. در این مقاله با فرض تطبیقپذیری اکتشاف دانش و دادهکاوی
در پژوهشهای کمی و کیفی، به طور مشخص روش دادهکاویِ شبکههای عصبی مصنوعی را به مثابـه رویکـردی نـوین در
پردازش چندمتغیرة دادهها و اطلاعات و به مثابه رویکردی در حال ظهور و گسترش در روشهای آنالیز چندمتغیرة آماری، و
روش داده کاویِ نظریۀ بنیانی را در مدیریت و تحلیل داده های کیفیِ مقایسه کرده و وجوه تمایز و اشتراک آنها را بیان میکنیم.
در این مقاله نشان دادهایم که صرف نظر از وجوه متمایز دو روششناسیِ دادهکـاوی از حیـث پـارادایم، خاسـتگاه و فراینـدهای
اکتشاف و پردازش و نوع داده، هر دو روششناسی از ماهیت و رویکردی پسینی، چند رشتهای و میانرشـتهای، اسـتقرایی،
اکتشافی، فرایندمحور، دادهمحور ،1انعطافپذیر و معطوف به رابطه )رابطهمدار( بین هستارها و مقولهها بهره میبرند.

چکیده مسئلۀ روش توجه چندانی را در مطالعات فرهنگی به خود جلب نکرده است. شاید نشـود ایـن غیبـت را نـوعی غفلـت یـا
اهمال تلقی کرد، بلکه بهتر است از وجود مناقشه بر سر این موضوع سخن گفت که آیا مطالعات فرهنگی مـیتوانـد روش-
شناسی و تکنیک های متمایزی داشته باشد یا خیر؟ در این مقاله، ابتدا دربارة مناقشۀ مذکور بحث مـیشـود و سـپس، بـه
مسائل مهمی پرداخته میشود که هرگونه بحث از روش مطالعات فرهنگی ناگزیر از توجه به آنهاست. دوگانـه هـای کمـی/
کیفی، معرفتشناسی طرفدار بازنمایی/ اصالت ضد بازنمایی، چارچوب های رشته ای/ غیررشتهای، تجربـه/ نظریـه و بـالاخره،
روش و نسبت آن با استراتژی های رهایی بخشی از جملۀ محورهای عمدة بحث در این مقاله اند.

چکیده شـبیه سـازی شـیوة سـومی بـرای تحقیـق اجتمـاعی در کنـار قیـاس و اسـتقرا اسـت. در ایـن شـیوه،
نظــام روشــنی ارائــه مــیشــود و براســاس آن، داده هــای مناســب تولیــد مــیشــود. رشــد روزافــزون
شــبیه ســازی در دهــۀ گذشــته حکایــت از قابلیــتهــای آن در حــوزة تحقیقــات اجتمــاعی دارد. در
مقالـه حاضـر سـه دسـته اصـلی شـبیه سـازی تشـریح شـده اسـت: تمـام انسـانی، انسـانی-کـامپوتری و
تمام کامپیوتری، و تلاش شـده تـا مسـائل عملـی هـر یـک از آنهـا در قالـب مثـالهـای مناسـب بیـان
شود. برای شبیه سازی تمـام انسـانی مـواردی از روابـط بـینالملـل بیـان شـده و نیـز طـرحهـای اولیـه-
ای بـرای بـازیهـای اجتمـاعی ذکـر شـده اسـت. بـرای شـبیه سـازی تمـام کـامپیوتری نیـز از مـدل
بــازی فضــایی بهرهــه بــردهایــم و دادههــای فرضــی حاصــل از آن در چهــار بــازی دوراهــی زنــدانی،
بزدلانــه، همنــوایی، و اعتمــاد اســتفاده شــده اســت. دربــارة شــبیه ســازی انســانی-کــامپیوتری از
دادههـای یـک شـبیه سـازی بـرای بررسـی رفتـار در دوراهـی اجتمـاعی اسـتفاده شـده اسـت. در ایـن
شـبیهسـازی، 50آزمـودنی دانشـجو، در مقابـل کـامپیوتر دو بـازی دوراهـی کـالای همگـانی و دوراهـی
منـابع مشـترک را بـازی کردنـد. در ایـن مقالـه، شـیوه ایـن شـبیه سـازی و نتـایج آن نیـز شـرح داده
شده است