بررسی رابطة کیفیت محیط زندگی و میزان رضایت از زندگی در محله: مطالعه‌ای دربارة ساکنان محلات شهر کرمان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی دانشگاه شهید باهنر کرمان

2 کارشناس‌ارشد جامعه‌شناسی دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

ارضای نیازها، احساس شادی و سعادت و رضایت در فرد شکل می‌گیرد. ویژگی‌های محل سکونت که بر رضایت مؤثر است دو وجه دارد: محیط اجتماعی و محیط فیزیکی. محیط فرهنگی‌ـ‌اجتماعی، با توجه به وابستگی عمیق به فعالیت‌های جمعی و واقعیت‌های فرهنگی یک محلة خاص، تأثیر عمیقی بر رضایت ساکنان می‌گذارد، همان‌گونه که کیفیت فیزیکی محله، از جمله فقدان مخاطرات شهری و دسترسی مطلوب به خدمات، رضایت را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این پژوهش با هدف شناخت تأثیر کیفیت محلة مسکونی بر میزان رضایت ساکنان محلات گوناگون انجام شد. جامعة آماری تحقیق حاضر را ساکنان بالای 18 سال شهر کرمان تشکیل می‌دهند که 396 نفر از ایشان به‌منزلة نمونه انتخاب شدند. یافته‌ها به کمک پرسش‌نامه جمع‌آوری شد و نتایج نشان داد که میزان رضایت در حد متوسط است. نتایج تحلیل مسیر نشان داد که اهمیت کیفیت اجتماعی محله در تأمین رضایت ساکنان بیش از کیفیت فیزیکی محله است. علاوه‌براین، ابعاد کیفیت فیزیکی محله، دسترسی به خدمات شهری و مخاطرات شهری، بر رضایت افراد از محله اثر مستقیم دارند؛ یعنی، دسترسی به خدمات شهری دارای تأثیر مثبت و مخاطرات شهری حاوی تأثیر منفی است. از طرف دیگر، از میان ابعاد کیفیت اجتماعی محله، مسئولیت‌پذیری دارای تأثیر مستقیم و مثبت است و تعامل افراد بر متغیر وابسته تأثیر غیرمستقیم دارد.

کلیدواژه‌ها


حاجی‌نژاد، علی، مجتبی رفیعیان و حسین زمانی (1390) «بررسی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر میزان رضایتمندی شهروندان از کیفیت محیط زندگی (مطالعة موردی: مقایسة بافت قدیم و جدید شهر شیراز)»، پژوهش‌های جغرافیای انسانی، شمارة 77: 129-143.
جلیلیان، حمیدرضا، مرتضی مرادی و لیلا اظهری (1390) «بررسی میزان رضایتمندی و عوامل مؤثر بر آن در بین مددجویان و مراجعین بخش فیزیوتراپی جمعیت هلال‌احمر همدان»، امداد و نجات، سال سوم، شمارة 1 و 2: 18-10.
سلیمانی، محمد، حسین منصوریان و زهرا براتی (1392) «سنجش کیفیت زندگی در محله‌های در حال گذر شهری (مورد مطالعه: محلة دروازه‌شمیران در منطقة 12 شهر تهران)»، جغرافیا، سال یازدهم، شمارة 38: 51-75.
عباس‌زادگان، مصطفی و همکاران (1389) «سنجش عوامل تأثیرگذار بر میزان رضایت از سکونت در محلات بلافصل ایستگاه‌های مترو تهران»، پژوهشنامة حمل‌ونقل، سال هفتم، شمارة سوم: 246-261.
قدمی، مصطفی و سمانه معتمد (1392) «بررسی کیفیت زندگی در شهرهای کوچک، با تأکید بر بعد سلامت فردی و اجتماعی»، جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، سال بیست‌وچهارم، شمارة 49: 33-50.
کوزر، لوییس آلفرد (1379) زندگی و اندیشة بزرگان جامعه‌شناسی، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: علمی.
گروسی، سعیده و علی نقوی (1387) «سرمایة اجتماعی و کیفیت زندگی در شهر کرمان»، رفاه اجتماعی، شمارة 30 و 31: 61-82.
Amerigo,M and Aragones,J .(1990)"Residential satisfaction in council housing." Journal of Environmental Psychology 10(4):313-325 ·
Basolo, V and Strong, D.(2002) "Understanding the neighborhood: from residents’ perceptions and needs to action." Housing Policy Debate, 13: 83–105.
Bowling, A, Barber, J, Morris, R and  Ebrahim, S .(2006) " Do perceptions of neighbourhood environment influence health? Baseline findings from a British survey of ageing." Journal of  Epidemiology and  Community Health, 60: 476-483.
Brower, S .(2003) " Designing for community." College Park: University of Maryland Press.
Cockerham,WC .(1999) "Health and social change in Russia and eastern Europe." New York: Routledge.
Dassopoulos,A , Christie, D, Batson, R, Futrell , G and Brents A .(2012) "Neighborhood  Connections, Physical Disorder, and Neighborhood Satisfaction in Las Vegas." Urban Affairs Review, 48(4): 571– 600.
Forrest, R and Kearns, A  .(2001) "Social cohesion,social capital and the neighbourhood." Urban Studies, 38(12):2125–2143.
Harris, D .(2001) "Why are whites and blacks averse to black neighbors?" Social Science Research, 30: 100–116.
Hipp, J R  .( 2009) "Specifying the determinants of neighborhood satisfaction: A robust assessment in 24 metropolitan areas." Social Forces, 88:395-424.
Hipp, J R .( 2010) "What is the “neighborhood” in neighborhood satisfaction?" Urban Studies, 47 (12): 2517-36.
King, D .(2008) "Neighbourhood and individual factors in activity in older adults:results from the neighbourhood and senior health study." Journal of Aging&Physical Activity, 16(2): 144–170.
Klinenberg, E .( 2002) "Dying Alone: A Social Autopsy of Disaster in Chicago." Chicago, IL: University of Chicago Press.
Lamnek, S . (2010) "Qualitative social science: Textbook." Weinheim: Beltz Psychologie Verlags Union.
Lee, B A, Oropesa, RS, and  Kanan, J W .(1994) "Neighborhood context and residential mobility." Demography, 31: 249-270.
Lu, M .( 1999)" Determinants of residential satisfaction: ordered logic vs. regression models." Growth and Change, 30(2): 264-287.
Marans, R W  and  Spreckelmeyer, K F . (1981)" Evaluating built environments: A behavioral approach." Ann Arbor: University of Michigan.
Mesch, G S, and  Manor O .(1998) "Social ties, environmental perception, and local attachment." Environment and Behavior, 30: 504-519.
Minnesota Center for Survey Research .(1999) "Neighborhood Satisfaction Survey: Results and Technical Report." ttp://www.cura.umn.edu/ publications/catalog/2015.
Miller, DB and  Townsend, A .( 2005)" Urban hassles as chronic stressors and adolescent mental health: the urban hassles index." Brief Treatment and Crisis Intervention, 5: 85–94.
Mirowsky, J and  Ross, C .(2003) 'Social Causes of Psychological Distress. '
Mitchell,CU and LaGory,M .(2002) "Social Capital and Mental Distress in an Impoverished Community."  City and Community,1(2):199-222.
Mohan, J and Twigg, L .(2007) "Sense of place, quality of life and local socioeconomic context: evidence from the survey of English housing." Urban Studies, 44: 2029–2045.
Osborne,K, Ziersch, AM , Baum, FE  and Gallaher,G .(2012) "l Urban Residents’ Satisfaction with Living in Their Neighbourhood: Perceptions of the Neighbourhood Socio-cultural environment and Individual Socio-demographic Factors." Urban studies, 49(11): 2459–2477.
Parkes, A, Kearns, A and Atkinson, R .(2002) "What makes people dissatisfied with their neighbourhoods?" Urban Studies, 39: 2413–2438.
Potter, J and Cantarero, R .(2006) "How does increasing population and diversity affect resident satisfaction? A small community case study." Environment and Behavior, 38(5):605–625.
Ross, C E and Mirowsky, J .(2009) "Neighborhood disorder, subjective alienation, and distress."Journal of Health and Social Behavior,50(1):49–64.
Ross C, Reynolds ,J and Geis ,K .(2000) "The contingent meaning of neighborhood stability for residents’ psychological well-being." American Sociological Review, 65: 581–597.
Sirgy, M J and  Cornwell, T .(2002) "How neighborhood features affect quality of life." Social Indicators Research, 59: 79-114.
Takano, T, Nakamura, K and Watanabe, M .(2002) "Urban residential environments and senior citizens' longevity in megacity areas: the importance of walkable green spaces." Journal of  Epidemiology and  Community Health, 56 (12): 913–918.
Wilson, W J .(1996) "When Work Disappears: The World of the New Urban Poor." New York: Vintage Press.
Weidemann, S, Anderson, J R, Butterfield, DJ and O'Donell, P M .(1982) "Residents perception of satisfaction and safety. Basis for change in multifamily housing." Environment and Behavior, 14: 95-724.
Woldoff, R A .( 2002) "The effects of local stressors on neighborhood attachment."Social Forces, 81 (1): 87-116.