قدم زدن با نسل زِد؛ مردم‌نگاری زیست‌جهان نسل زِد در فضاهای عمومی شهر بروجرد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد مدعو، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت‌الله بروجردی (ره)، بروجرد، ایران

چکیده
زمینه و هدف: این پژوهش با هدف واکاوی مردم‌نگارانه زیست‌جهان و تجربه‌ زیسته نسل زد در فضاهای عمومی و پاتوق‌های شهری بروجرد انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق، چگونگی بازپس‌گیری «حق به شهر» و تولید «فضاهای زیسته» توسط نوجوانانی است که در شکاف میان سنت‌های بومی و الگوهای جهانی زیست می‌کنند.
روش و دادهها: روش‌شناسی این مطالعه، مردم‌نگاری با تأکید بر مشاهده مشارکتی، مصاحبه‌های عمیق و واکاوی نشانه‌شناختی در پاتوق‌های کلیدی (خیابان تختی، پاساژ نیلوفر، میدان شهدا و بوستان فدک) طی سال ۱۴۰۴ بوده است.
یافتهها: یافته‌های پژوهش نشان داد که نسل زد در بروجرد از طریق «تاکتیک‌های حضور»، فضاهای تجاری و تفریحی را به «صحنه‌های اجرای هویت» بدل کرده و با استفاده از استایل اورسایز، موسیقی دریل و مناسک بدنمند (نظیر ویپینگ)، نظم انضباطی شهر را به چالش می‌کشد. در این میان، بهره‌گیری از زبان غیررسمی، واجد کارکردی «کارناوالی» است که با وارونگی موقت نظم حاکم، خیابان را به ابزاری برای اشغال نمادین فضا تبدیل می‌کند. تحلیل داده‌ها حاکی از شکل‌گیری «فردگرایی جمعی» در اکیپ‌های نئوقبیله‌ای است که از طریق «زیست هیبریدی»، پاتوق را به رسانه‌ای برای کسب سرمایه خرده‌فرهنگی تبدیل می‌کنند.
بحث و نتیجهگیری: نتایج نشان می‌دهد که فراتر از اشتراکات فرهنگی، تفاوت‌های جنسیتی همچنان در الگوهای حضور و مدیریت بدن تداوم دارد؛ فرآیندی که «بازآرایی جنسیتی» در قالب‌های نوین صورت‌بندی می‌کند. این نسل با مدیریت تأثر در مواجهه با «دیگری هنجارگذار»، سوژگی خود را در شهرهای میانی بازتعریف کرده و بر ضرورت گذار مدیریت شهری از رویکردهای طردکننده به سمت به رسمیت شناختن تنوع فرهنگی و فضایی تأکید دارد تا شکاف میان شهر رسمی و شهر زیسته ترمیم یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اسدی، ع؛ سیدفضلی، ه و اسمعیل رعیت، ه. (1404). سنجش رویکرد نسل Z در ایران به شاخص‌های مذهبی و فرهنگ بومی. فصلنامه مطالعات توسعه اجتماعی ایران، 17(3)، 88-75. https://sanad.iau.ir/fa/Article/1208836?FullText=FullText
اسپردلی، ج و مک‌کوردی، د. (1386). پژوهش فرهنگی (مردم‌نگاری در جوامع پیچیده). (مترجم: بیوک محمدی)، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
باختین، م. (1404). رابله و جهانش. (مترجم: محمد سپاهی)، تهران: نِی.
بوردیو، پ. (1397). تمایز: نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی. (مترجم: حسن چاویشان)، تهران: ثالث.
تورکل، ش. (1397). تنها در کنار هم. (مترجم: محمد معماریان)، تهران: سوره مهر.
دو سرتو، م. (1404). کِرداکٌنش زندگی روزمره. (مترجم: سبحان ولی‌زاده)، تهران: روزآمد.
دوست‌محمدی، ح و عباس‌زاده مرزبالی، م. (1402). زمینه ها و پیامدهای مشارکت نسل Z در تنش‌های سیاسی-اجتماعی ایران (1401 1396). پژوهشنامه علوم سیاسی، 19(1)، 102-63. https://doi.org/10.22034/ipsa.2024.505
ذاکری، ع و روشن‌فکر، پ. (1403). سنخ‌شناسی جامعه‌شناختی نسل زِد: در نقد نسل‌گرایی. فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، 20(76)، 59-31. https://www.doi.org/10.22034/jcsc.2024.2032585.2752
رجبلو، ع؛ علیخانی، ز. (1394). بررسی جامعه‌شناختی گفتار عامیانه در خرده‌فرهنگ جوانان. مجله جامعه‌شناسی ایران، 16(2)، 106-73. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.17351901.1394.16.2.4.0
ضمیری بلسبنه، م؛ افقی، ن و علیخواه، ف. (1401). ناسزاگویی در خرده‌فرهنگ جوانان؛ عادت‌واره یا پدیده‌ای بازدارنده در برابر توسعه اجتماعی- فرهنگی. دوفصلنامه جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، 11(1)، 115-89. https://doi.org/10.22034/jeds.2022.48409.1577
فرهمند، م؛ صبوحی گلکار، ز و میرجلیلی، ز. (1403). زیست جهان متحول: مطالعه کیفی بازاندیشی جنسیتی دختران نسل زد. دوفصلنامه جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، 13(2)، 145-115. https://doi.org/10.22034/jeds.2025.64150.1830
فلیک، ا. (1399). درآمدی بر تحقیق کیفی. (مترجم: هادی جلیلی)، تهران: نِی.
گیرتز، ک. (1402). تفسیر فرهنگ‌ها. (مترجم: محسن ثلاثی)، تهران: ثالث.
گافمن، ا. (1392). نمود خود در زندگی روزمره. (مترجم: مسعود کیانپور)، تهران: مرکز.
لوفور، ه.(1397). تولید فضا. (مترجم: محمود عبدالله‌زاده)، تهران: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
مفه‌زولی، م. (1396). آخر زمان. (مترجم: مرتضی کتبی)، تهران: ثالث.
هاشمی، س. (1405). فراترکیب مطالعات نسل زد در ایران 1387-1402. فصلنامه جامعه‌پژوهی فرهنگی. 17(3). 10.30465/scs.2025.52156.3024
هبدیج، د. (1402). خرده‌فرهنگ: معنای سبک. (مترجم: علی صباغی)، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
Appadurai, A. (1996). Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Bordonaro, L., & Gandolfo, G. (2023). Youth, public space and the right to the city: resistance and appropriation in everyday life. Journal of Youth Studies, 26(4), 445-462. https://doi.org/10.1080/13676261.2021.2022143
Byun, J., & Ha, S. J. (2022). Experience of “Space” by Generation Z: Focusing on the Characteristics of Physical and Virtual Space Integration. Sustainability, 14(15), 9461. https://doi.org/10.3390/su14159461
Bennett, A. (2000). Popular Music and Youth Culture: Music, Identity and Place. London: Macmillan Press.
Genz, J. (2022). Generation Z, Self-Representation, and the Politics of the Body. Palgrave Macmillan.
Hammersley, M., & Atkinson, P. (2007). Ethnography: Principles in Practice.  London: Routledge.
Hall, S., & Jefferson, T. (1976). Resistance Through Rituals: Youth Subcultures in Post-war Britain. London: Hutchinson.
Jeffs, T., & Smith, M. K. (2024). Street-Based Youth Work: New Directions in Social Education. Oxford: Oxford University Press.
McRobbie, Angela (2009). The Aftermath of Feminism: Gender, Culture and Social Change.  London: Sage.
Patton, M. Q. (2015). Qualitative Research & Evaluation Methods. London: Sage.
Thornton, S. (1995). Subcultural Capital: The Meaning of Style in the World of Club Cultures. Cambridge: Polity Press.
دوره 19، شماره 2
تابستان 1404
صفحه 133-161

  • تاریخ دریافت 09 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 06 تیر 1405
  • تاریخ اولین انتشار 06 تیر 1405
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1404