مجله مطالعات اجتماعی ایران

زنان بلوچ در مناسبات قشربندی و قدرت: تحلیل گفتمان انتقادی کتاب حکایت بلوچ

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

عبدالرسول حسنی‌فر 1
بهروز روستاخیز 2
کیوان رافعی 3

1 دانشیار علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 استادیار مردم‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران ایران

3 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

10.22034/jss.2026.2104089.1994
چکیده
زمینه و هدف: شناخت قشربندی اجتماعی و وضعیت زنان، علاوه بر آشکار ساختن ابعاد ساختار اجتماعی، می‌تواند به فهم الگوهای نابرابری و مناسبات قدرت در جامعه یاری رساند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف بررسی چگونگی بازنمایی زنان بلوچ و جایگاه آنان در مناسبات قشربندی اجتماعی در کتاب حکایت بلوچ اثر محمود زندمقدم انجام شده است.
روش و داده‌ها: این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف انجام شده است. داده‌های پژوهش شامل روایت‌ها، توصیف‌ها و گفت‌وگوهای مرتبط با زنان در هفت جلد کتاب حکایت بلوچ است که در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین مورد تحلیل قرار گرفته‌اند.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که زنان در بخش قابل توجهی از روایت‌های کتاب در ارتباط با فعالیت‌های معیشتی، امور خانوادگی، مراقبت از اعضای خانواده و تولید و بازتولید زندگی روزمره بازنمایی شده‌اند. در عین حال، موقعیت اجتماعی زنان بر اساس جایگاه خانوادگی و طایفه‌ای، وضعیت اقتصادی و میزان دسترسی به منابع متفاوت است. روایت‌های مربوط به زنان فرودست و کنیزان، ابعاد هم‌پوشان نابرابری جنسیتی و اجتماعی را آشکار می‌کند؛ در مقابل، برخی روایت‌ها از حضور و نقش‌آفرینی زنان در روابط اجتماعی و مناسبات میان گروه‌های مختلف حکایت دارد.
بحث و نتیجه‌گیری: تحلیل یافته‌ها نشان می‌دهد که جایگاه زنان در روایت‌های حکایت بلوچ، علاوه بر آن‌که متأثر از مقولۀ جنسیت است، با منزلت اجتماعی، روابط خویشاوندی، وضعیت اقتصادی و تعلق طایفه‌ای درهم‌تنیده است. از این رو، اثر مورد مطالعه تصویری یک‌دست از زنان بلوچ ارائه نمی‌دهد و تفاوت موقعیت آنان در ساختار اجتماعی و مناسبات قدرت را بازنمایی می‌کند. شایان ذکر است، یافته‌های پژوهش ناظر بر بازنمایی زنان در متن حکایت بلوچ است و نمی‌توان آن را به‌طور مستقیم به وضعیت تمامی زنان بلوچ در جامعۀ معاصر تعمیم داد.

کلیدواژه‌ها

قشربندی اجتماعی
زنان بلوچ
بازنمایی زنان
تحلیل گفتمان انتقادی
حکایت بلوچ
مجله مطالعات اجتماعی ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 15 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 01 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 15 شهریور 1405
  • تاریخ اولین انتشار 15 شهریور 1405
  • تاریخ انتشار 15 شهریور 1405

صفحه اصلی

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما