بررسی تطبیقی مسئولیت اجتماعیِ خیرخواهی و نوع‏دوستی در دستگاه اندیشگی دورکیم، سینگر و ژیژک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

2 مدرس گروه مطالعات اجتماعی، دانشگاه فرهنگیانِ استان تهران، تهران، ایران

3 استادیار گروه جامعه‏شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ابران

چکیده
مسئولیت اجتماعی نشان‏ میدهد که انسان‏ها به عنوان موجوداتی اجتماعی نمی‏توانند نسبت به حیات همنوعان خود بی‏تفاوت باشند. در نسبت کنش‏های نوع‏دوستانه با اندیشه اجتماعی باید گفت که این کنش‏ها در سیر تاریخِ تفکرِ اجتماعی، سوژه مناسبی برای اندیشه‏ورزی بوده است. دورکیمِ جامعه‏شناس، سینگرِ فیلسوف اخلاق و ژیژکِ فیلسوف سیاسی از جمله متفکرینی هستند که درباب مسئولیت اجتماعیِ نوعدوستی نظریه‏پردازی کرده‏اند. پژوهش حاضر می‏خواهد که با رویکردی تطبیقی، مسئولیت اجتماعیِ خیرخواهی را در منظومه فکری این سه اندیشمند تحلیل کند.
این پژوهش با رویکردی تطبیقی و ذیل سنت کیفی و از نوع موردمحور و با موارد کم یا همان N کوچک (تمرکز بر سه متفکر) انجام شده است.
پس از بررسی آثار این سه متفکر، تعداد 10 مؤلفه (پروبلماتیک متفکر، اهمیت و ضرورت عدالت اجتماعی، همراهی و همدلی متفکر با خیریه و خیریه‏گرایی، سویه‏های منفی خیریه و خیریه‏گرایی، و...) شناسایی و به شکل تطبیقی مورد تحلیل قرار گرفت.
ترسیم منظومه فکری سه متفکر منتخب در یک پیوستار نشان می‏دهد سینگر(با رویکردی مثبت‏نگر، ایجابی، خوش‏بین و امیدوار) در سمت راست، ژیژک (با رویکردی امتناعی، تهاجمی، نفی‏گرایانه و بدبینانه) در سمت چپ و دورکیم نیز (با رویکردی مشروط، انتقادی و اخلاقی) در میانه جانمایی می‏شوند.
 

کلیدواژه‌ها


آرون، ریمون (1390). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‏شناسی، ترجمه باقر پرهام، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
ایمان، محمدتقی (1397). روششناسی تحقیقات کیفی، قم: انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ایمان، محمدتقی و جلائیان بخشنده، وجیهه (1389).«بررسی و تبیین رابطه مسئولیت اجتماعی و سرمایه اجتماعی در بین جوانان شهر شیراز»، فصلنامه جامعه‏شناسی کاربردی، سال 21، شماره 37(1): 42-19.
چلبی، مسعود (1395). جامعه‏شناسی نظم، چ هشتم، تهران: نشر نی.
حسامی، زهرا و همکاران (1402).«طراحی مدل رهبری اخلاقی آینده نگر در سازمانهای مبتنی بر مسئولیت اجتماعی»، فصلنامه آینده‏پژوهی ایران، دوره هشتم، شماره 1(14): 195-169.
دورکیم، امیل (1384). درباره تقسیم کار اجتماعی، ترجمه باقر پرهام، تهران: نشر مرکز.
دورکیم، امیل (1391). درس‏های جامعه‏شناسی؛ فیزیک اخلاقیات و حقوق، ترجمه جمالدین موسوی، تهران: نشر نی.
ذاکری، آرمان (1400). همبستگی اجتماعی و دشمنان آن؛ مکتب موس و دورکیم در برابر فایده‏گرایی و فاشیسم، تهران: نشر نی.
ذکایی، محمدسعید (1376).«دیگرخواهی و جامعه‏شناسی؛ نقد و بررسی نظریات موجود»، فصلنامه فرهنگ، شماره 22و23:  296-275.
سروش، مریم (1391).«احساس مسئولیت فردی و اجتماعی، دیگرخواهی و اعتماد اجتماعی»، فصلنامه جامعه‏شناسی کاربردی، سال 23، شماره 46(2): 211-193. 
سینگر، پیتر(1400). دیگردوستی مؤثر، ترجمه آرمین نیاکان، تهران: نشر نی.
غفاری، غلامرضا (1388). «منطق پژوهش تطبیقی»، مجله مطالعات اجتماعی ایران، سال سوم، شماره 8(4): 92-76 .
کانت، امانوئل (1399). درس‏های فلسفه اخلاق، ترجمه منوچهر صانعی دره‏بیدی، چ هفتم، تهران: انتشارات نقش و نگار.
کوثری، مسعود (1386). «تحلیل مقایسه‏ای کیفی در علوم اجتماعی»، فصلنامه نامه علوم اجتماعی، شماره 31: 167-142.
گیدنز، آنتونی (1398). سیاست، جامعه‏شناسی و نظریه اجتماعی، ترجمه منوچهر صبوری، چ ششم، تهران: نشر نی.
لیتل، دانیل (1386). تبیین در علوم اجتماعی، ترجمه عبدالکریم سروش، تهران: مؤسسه انتشارات صراط.
میرزائی ملکیان، محمد و توکلی، زهره (1397). «بررسی وضعیت اخلاق اجتماعی در میان شهروندان کرمان»، مجله مطالعات اجتماعی ایران، دوره 12، شماره 4: 132-109 .
میرزایی، جمشید (1402). «بررسی وضعیت پژوهش‏های تطبیقی در حوزه مطالعات اجتماعی در ایران»، فصلنامه پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی، سال پنجم، شماره (18)4: 94-69.
نوربخش، یونس و اکبریان، مصطفی (1397). تبیین جامعه شناختی مسئولیت اجتماعی بنگاه‌های اقتصادی- انتفاعی براساس هنجارهای اخلاقی و دینی ...»، فصلنامه بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره نهم، شماره 2: 61-41.  
یزدان‌پناه، لیلا و حکمت، فاطمه (1393). «بررسی عوامل مؤثر بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی جوانان»، مجله مطالعات اجتماعی ایران، دوره 8، شماره 2: 152-128.
 
دوره 18، شماره 4
زمستان 1403
صفحه 105-132

  • تاریخ دریافت 16 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 21 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 07 مهر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 07 مهر 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403