طب سنتی - اسلامی و پزشکی مدرن در ایران:ستیز گفتمانی و دلالت‌های آن در خلال همه‌گیری کرونا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری انسان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 انسان‌شناس، دانشیار، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
نظام‌های درمانی پزشکی مدرن و طب سنتی-اسلامی رویکرد‌های متفاوتی به سلامت و بیماری دارند که به ویژه در دوران همه‌گیری کرونا این تفاوت‌ها برجسته شده و به تقابل انجامیدند. این پژوهش با رویکرد نظری مبتنی بر گفتمانی لاکلاو و موف و گردآوری اطلاعات با روش مردم‌نگاری چندمکانه به ریشه‌ها و نقاط تمایز و تخالف این دو نظام پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهند که تولید دانش در گفتمان طب سنتی-اسلامی مبتنی بر منقولات دینی و سنتی است و توضیح بیماری بر اساس رویکرد کل‌نگر نظام مزاجی صورت گرفته و درمان بر اعاده تعادل اخلاط قرار دارد. گفتمان پزشکی مدرن در مقابل بر تجربه‌گرایی و دانش انباشتی بنا شده است. بر این اساس طب سنتی-اسلامی کرونا را بیماری با طبع سرد و تر تفسیر کرده و مبنای درمان را تجویز داروها و اقدامات درمانی برای تعدیل مزاج به سوی مزاج گرم و خشک قرار می‌دهد. در مقابل طب مدرن این بیماری را ناشی از عامل ویروسی دانسته و کنترل و درمان آن را بر مبنای درمان بیماری‌های عفونی و همه‌گیری‌شناسی قرار می‌دهد. گفتمان پزشکی سنتی را همچنان می‌توان به منزله‌ی دغدغه‌ای هویت جویانه و مقاومت "سنت و میراث" در برابر سلطه دانش مدرن و در عین حال بی‌اعتمادی به نهادهای رسمی تلقی کرد. پزشکی مدرن کفایت درمان‌های بومی در شرایط همه‌گیری را زیر سؤال برده و اعتبار این شیوه‌ها را مشکوک می‌شمارد. هر یک از این دو جریان در تلاش برای مفصل‌بندی دال‌های سلامت و بیماری با معانی متفاوت در یک میدان گفتمانی وسیع‌تر هستند که حاصل آن ستیزی گفتمانی در رقابت برای هژمون شدن است. نظر به دلالت‌های سیاسی هر یک از این گفتمان‌های درمانی، این ستیز گفتمانی را می‌توان متناظر با ستیز موجود در گفتمان حکمرانی ایران در نظر آورد که حاصل ترکیب عناصر "سنتی، بومی‌گرا و هویت جو" از یک طرف، و عناصر "پیشرفت‌گرا و مدرن" از سوی دیگر است.
 

کلیدواژه‌ها


تقدمی مقدمی، محمد. (1390). نظریۀ تحلیل گفتمان لاکلا و موف و نقد آن. معرفت فرهنگی اجتماعی, 2, 91-124.
شورجه، بهروز؛ پنجه، معصومعلی. (1398). نقش پزشکان غیر مسلمان در شکل‌گیری و گسترش پزشکی در تمدن اسلامی: پژوهشی آماری. مجله تاریخ پزشکی, 11(41), 43-51.
قجری، حسینعلی؛ نظری، جواد. (1392). کاربرد تحلیل گفتمان در تحقیقات اجتماعی. جامعه شناسان.
کاظمی فر، امیرمحمد؛ سیاهپوش، مرضیه؛ زرشناس، محمد مهدی. (1400). بررسی جنبه های علمی و اخلاقی توصیه های درمانی و پیشگیری از کووید 19 با نام درمان های طبیعی، طب سنتی و طب اسلامی در فضای مجازی و رسانه ملی. نشریه تاریخ پزشکی, 11(46), 276-295.
یارمحمدی, لطف الله. (1393). گفتمان شناسی رایج و انتقادی. انتشارات هرمس.
دوره 18، شماره 4
زمستان 1403
صفحه 31-55

  • تاریخ دریافت 10 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 31 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 07 مهر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 07 مهر 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403