دلایل انفعال شهروندان در بحران­های محیط زیستی و پیامدهای آن بر توسعه پایدار از منظر نخبگان دانشگاهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 گروه علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده
این مقاله به بررسی دلایل انفعال شهروندان نسبت به مسائل محیط زیستی در ایران از منظر نخبگان دانشگاهی می‌پردازد. هدف تحقیق شناسایی و تحلیل شرایط علی، زمینه‌ای و مداخله‌گر تأثیرگذار بر عدم مشارکت فعال در سیاست‌های زیست‌محیطی و استخراج راهبردها در قبال این پدیده و پیامدهای آن بر توسعه پایدار است. روش تحقیق از نوع کیفی و با شیوه نمونه­گیری نظری و مبتنی بر تحلیل داده‌های مصاحبه‌های عمیق با 24 نخبه دانشگاهی است که با استفاده از روش نظریه داده بنیاد با رویکرد اشتراوس و کوربین انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که شرایط علی شامل مقولات عدم آگاهی عمومی، ضعف آموزه­های مسئولیت‌پذیری، ضعف در سیاست‌گذاری‌ها، نارسایی در اجرای قوانین و عدم تعامل مؤثر میان دولت و جامعه مدنی است. شرایط زمینه‌ای شامل مقولات بی‌اعتمادی نهادی، تغییرات سریع اجتماعی - اقتصادی، فقدان ارتقاء دانش زیست‌محیطی و نابرابری‌های اجتماعی - اقتصادی است. عوامل مداخله‌گر شامل مقولاتی مانند دخالت‌های بین‌المللی، نقش رسانه‌ها در نگرش‌های زیست‌محیطی و تغییر تکنولوژی­های زیست‌محیطی بود که نقش بسزایی در بی‌تفاوتی شهروندان دارند. همچنین نتایج نشان می­دهد که با تقسیم استراتژی شهروندان به دو مقوله پذیرش/مقاومت، بی‌تفاوتی و انفعال شهروندان نسبت به مسائل محیط زیستی در ایران می­تواند سه پیامد منفی، ترکیبی و مثبت بر روی توسعه پایدار داشته باشد.
 

کلیدواژه‌ها


تمسکی، احسان و کلاهی، مهدی (1402). «مدل مفهومی ریشه های اخلاقی بحران محیط زیست». آب و توسعه پایدار، 9(4): 77-88.
 دانشوری نسب، عبدالحسین (1402). «تجربه زیستهِ فاصله‌گذاری فیزیکی و قرنطینه دوران کرونا در شهر کرمان». مطالعات اجتماعی ایران، 17(1): 29-50.
رهبرقاضی، محمودرضا و طالعی­حور، رهبر (1403). «چالش های حکمرانی آب در ایران: بررسی علل و پیامدها از منظر داده بنیاد»، سیاست، 54(3): 415-438.
شیانی، ملیحه (1389). «تحلیلی بر وضعیت شهروندی در شهر تهران: نگاهی بر مدیریت شهری». مطالعات اجتماعی ایران، 3(2): 31-45.
فیروزجائیان­گلوگاه، علی­اصغر؛ صالحی، صادق و شفیعی، آزاده (1396). «بی تفاوتی زیست محیطی به مثابه بی تفاوتی اجتماعی». جامعه‌پژوهی فرهنگی، 8(3): 51-70.
فیروزجاییان، علی اصغر و شفیعی، آزاده (1396). «آسیب شناسی شهروندی زیست محیطی با تاکید بر بی تفاوتی زیست محیطی (مورد مطالعه: شهروندان شهر یزد)». مطالعات جامعه شناختی شهری، 8(25): 19-42.
زائری، قاسم و محمدی، انور (1399). «تحلیل گفتمان فرهنگ زیست محیطی در ایران». جامعه شناسی فرهنگ و هنر، 2(1): 106-127.
موسوی، سید ناصر؛ رحمتی، انشالله و ملایری، موسی (1403). «تبیین بحران محیط زیست در ایران و بررسی و تفسیر راهکارها و سیاستگذاری حل آن با تاکید بر اخلاق محیط زیست». سیاست پژوهی اسلامی ایرانی، 3(2)؛ 152-174.
 
دوره 18، شماره 4
زمستان 1403
صفحه 5-30

  • تاریخ دریافت 15 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 14 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 28 شهریور 1404
  • تاریخ اولین انتشار 28 شهریور 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403