زوال سکونت‌پذیری و تولد محله‌ای کم برخوردار: فرایند ادغام روستای باغِ‌نی در کلانشهر کرمانشاه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جامعه‌شناسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.

2 کارشناسی ارشدعلوم ارتباطات اجتماعی، دانشگاه صدا وسیما، تهران، ایران.

3 دانشجوی دکترای مدیریت آموزشی، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران.

چکیده
این مقاله به بررسی فرایند ادغام روستای باغ‌نی در کلانشهر کرمانشاه و پیامدهای آن می‌پردازد. رویکرد نظری مقاله مبتنی بر آرای میشل دوسِرتو و مارتین هایدگر است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و فنون گردآوری داده مرور اسناد، مشاهده و مصاحبه است. تعداد مصاحبه شوندگان 16 نفر بوده و براساس نمونه‌گیری نظری انتخاب شدند. یافته‌ها نشان می‌دهند روستای باغِ‌نی پیش از ادغام در کلانشهر کرمانشاه سکونت‌پذیر بود و فعالیت‌های انجمن ایالتی در اوایل دهۀ 40 مانند ساختن مدرسه، حمام‌عمومی، لوله‌کشی آب، و لایروبی نهرها، سکونت‌پذیری را تقویت کرد. همزمان با این فعالیت‌ها، فرایند ادغام با دست‌اندازی به قلمرو روستا شروع و تا پایان قرن ادامه داشت. ساخت شهرک 22 بهمن در غرب، ایجاد تأسیسات ارتش در شمال و واگذاری زمین‌های باغ فردوس و دانشکده کشاورزی در شرق سه روند دست‌اندازی به حریم روستا در دهه‌های 40 و 50 خورشیدی بودند. پس از انقلاب نیز، ساخت فضاهای آموزشی و محله مسکونی در حدفاصل روستا و تأسیساتِ ارتش به همراه مجموعه جهاد دانشگاهی، مهم‌ترین روندهایی بودند که باغِ‌نی را در کلانشهر کرمانشاه ادغام کردند. ادغام باغِ‌نی در شهر، روند طولانی مدتی است که در درون فرایندهای اقتصادی و اجتماعی و تصمیم‌های سیاسی رُخ داد. باغِ‌نی کششی به سمت ادغام در شهر نداشت اما توسعه برونزایِ کلانشهر کرمانشاه این روستا را به شیوه‌ای آمرانه و از بالا در درون خود جای داد. به همین دلیل پیامدهای منفی گوناگونی به همراه داشت که عبارتند از: از بین رفتن زمین‌های کشاورزی، سلب مالکیت گسترده، زوال سکونت‌پذیری، شکل‌گیری محله‌ای کم‌برخودار، قیمت پایین ملک وانزوای تحمیلی در درون دیوارهای بلند.
 

کلیدواژه‌ها


ازکیا، مصطفی (1370). مقدمه‌ای بر جامعه شناسی روستایی. تهران: اطلاعات.
اعتماد، گیتی (1377) «مهاجرت در ایران در دهه‌های اخیر» در شهر نشینی در ایران. تهران: آگاه.
اوژه، مارک (1387). نامکان ها: درآمدی بر انسانشناسی سوپرمدرنیته، ترجمه‌ی منوچهر فرهومند، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
دوسرتو، میشل (1382). «قدم زدن در شهر»، ترجمه شهریار وقفی‌پور، در مطالعات فرهنگی به ویراستاری سایمون دورینگ، تهران: تلخون.
رحمانی فضلی، عبدالرضا و پریشان، مجید (1388). تحولات ساختاری-کارکردی پس از تبدیل نقاط روستایی به شهر: نمونه موردی شهر کانی سور، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 9 (2): 128-101.
سازمان برنامه و بودجه (1396). آمایش سرزمین: مجلد نظام شهری. سازمان برنامه‌وبودجه استان کرمانشاه.
شمسی، رقیه؛ افراخته، حسن و عزیزپور، فرهاد (1394). پیامدهای کالبدی-فضایی ادغام روستا-شهری (نظام مسکن در جماران)، مجله جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، 5 (17): 102-85.
صافیان، محمدجواد و مؤمنی، ناصر (1389). «بررسی رابطه میان سکنی گزیدن و فرا خواندن از نظر هیدگر»، در حکمت و فلسفه، سال ششم، شماره دوم.
عزیزی، محمدمهدی؛ زبردست، اسفندیار و اکبری، رضا  (1399). تبیین فرایند ادغام روستاها در شهرهای اقلیم گرم و خشک ایران، هویت شهر، 18 (57): 18-5.
فیروزنیا، قدیر؛ کاظمی، مهدی موسی و صادقی، اعظم (1390). مطالعه ادغام روستا در شهر: روستاهای ادغامی در شهر کاشان، (25)9، 96-79.
قلی‌پور، سیاوش (1391). تولید اجتماعی فضای شهری: مطالعه موردی شهر کرمانشاه، رساله دکتری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران.
قلی‌پور، سیاوش، علی کاظمی و مصطفی رضایی (1393). «بازگشت طردشدگان: ظهور سکونت‌گاه‌های غیررسمی در کرمانشاه»، مطالعات جامعه‌شناختی، دوره 21، شماره 1: 63 -87.
کشاورز، اردشیر (1395). زندگی و زمانۀ محمدعلی میرزای دولتشاه، کرمانشاه: مولف.
کلارک و کلارک (1395). کرمانشاه شهری در ایران، کرمانشاه: انتشارات دانشگاه رازی.
گروته، هوگو (1369). سفرنامه گروته، ترجمه مجید جلیلوند، تهران: مرکز.
مارشال، کاترین، و راسمن، کرچمن (1381)، روش‌های تحقیق کیفی، ترجمه علی پارسیان و سید محمد اعرابی، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
-مورتنسن، اینگه (۱۳۷۷). کوچ‌نشینان لرستان، ترجمۀ محمدحسین آریا، تهران: پژوهنده.
مهریار، محمد (1378). اسناد تصویری شهرهای ایران در دورۀ قاجار، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
هایدگر، مارتین (1377). «بنا کردن، سکنی گزیدن، اندیشیدن» در فلسفه تکنولوژی، ترجمه­ی شاپور اعتماد، تهران: مرکز. 
هایدگر، مارتین (1373). «پرسش از تکنولوژی»، ترجمه شاپور اعتماد، فصلنامه ارغنون، شماره 1: 30-1.

  • تاریخ دریافت 19 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 04 خرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 04 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403