از خیابان تا روایت: تحلیل تجارب زیسته کودکان کار در شهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد مشاوره خانواده، دانشکده غیردولتی- غیرانتفاعی رفاه، تهران، ایران.

2 استادیار گروه مشاوره، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران،

چکیده
پدیده کودکان کار یکی از معضلات اجتماعی مهم شهر تهران به شمار می‌رود؛ کار کودکان  آثار متعددی بر زندگی فردی و اجتماعی این کودکان دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تجارب زیسته کودکان کار شهر تهران انجام شد. جامعه هدف این پژوهش کودکان کار 10 تا  12 ساله محصل در مدرسه صبح رویش تهران با تابعیت ایرانی و افغانستانی بود که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. تعداد نمونه‌ها پس از 15 نفر به نقطه اشباع رسید. این مطالعه با رویکرد کیفی و مبتنی بر روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. داده‌ها با استفاده از روش مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش جیورجی و جیورجی تحلیل شد. یافته‌های این پژوهش در قالب 9 مضمون اصلی و 25 مضمون فرعی نشان داد که کودکان کار آسیب‌های گوناگونی را تجربه می‌کنند. مضامین اصلی عبارتند از الگوهای آسیب‌زای تعاملی، محرومیت از سرمایه اجتماعی، الگوهای رفتار ناسازگار، آشفتگی نظام خانواده، محرومیت از سرمایه آموزشی،  آسیب‌پذیری زیستی-معیشتی، فرسایش جسمانی، سوء رفتار جنسی و استثمار اقتصادی. نتایج این پژوهش بر ضرورت تدوین سیاست‌های حمایتی جامع، افزایش همکاری میان نهادهای دولتی و مدنی و ارتقای آگاهی عمومی نسبت به حقوق کودکان کار تأکید دارد.
 

کلیدواژه‌ها


احمدی، ک. (۱۴۰۰). "نقض حقوق کودک در خصوص کار کودکان در ایران، تحلیل‌ها و راهکارها". رویکردهای پژوهشی در علوم اجتماعی، ۱(۱)، ۷۱-۵۰.
اسکندری نژاد، ع. (۱۴۰۰). "کودکان کار و تحصیل مدرسه‌زدایی شده؛ بررسی جامعه‌شناختی مدرسه کودکان کار صبح رویش". شباک، ۷(۶)، ۲۴۲-۲۳۵.
اکبری علی‌آبادی، م.، خالقی‌پور، ش.، عریضی، ح. (۱۳۹۵). "رابطه اختلال استرس پس آسیبی با مشکلات رفتاری کودکان کار قربانی آزار جنسی و مقایسه با کودکان بی‌سرپرست". نشریه پرستاری کودکان، ۳(۱)، ۷-۱.
حسینی، س.، قاسمی، ا. (۱۳۹۹). "زمینه‌ها و فرایندهای شکل‌گیری زیست غیررسمی زباله‌گردی: نگاری کودکان کارگر مهاجر افغانستانی به تهران". پژوهش‌های اجتماعی ایران، ۱۴(۱)، ۲۴-۱.
خیری حسن، م.، خدابخشی کولایی، آ.، تقوایی، د. (۱۳۹۵). "تفاوت پرخاشگری و اضطراب در کودکان کار با و بدون سوءاستفاده جنسی". نشریه پرستاری کودکان، ۳(۲)، ۱۵-۱۰.
خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا). https://www.irna.ir
صمدی، ش.، رحمانی فیروزجاه، علی.، عباسی اسفجیر، ع. (۱۴۰۱). "بررسی عوامل مؤثر بر آسیب‌شناسی روحی و روانی کودکان کار در استان مازندران". مجله علوم پزشکی رازی، ۲۹(۱۲)، ۳۰۳-۲۹۴.
غلامی، ن. (۱۴۰۱). "کودکان کار به مثابه جرم حکومتی؛ مطالعه تفضیلی در لزوم پاسخ ساختاری به پدیده کودکان کار". دوفصلنامه علمی فقه و حقوق خانواده، ۲۷(۷۶)، ۳۱۲-۲۹۳.
محمدپور، ا. (1397). روش تحقیق کیفی (چاپ دوازدهم). مشهد: جهاد دانشگاهی واحد مشهد.
محمدی، خ.، کرمی، س. (۱۴۰۲). "کودکان کار قربانیان جهان سرمایه‌داری؛ مطالعه موردی: کودکان کار جعفرآباد شهرستان کرمانشاه". فصلنامه مطالعات کاربردی در علوم اجتماعی و جامعه‌شناسی، ۶(۳)، ۹۴-۸۵.
ملاحی، ک.، قدرتی، س.، وطن‌خواه، ح. (۱۳۹۸). "اثربخشی بازی‌درمانی گروهی با رویکرد گشتالتی بر پرخاشگری و مهارت‌های اجتماعی کودکان آسیب‌دیده جنسی در گروه کودکان کار". نشریه پرستاری کودکان، ۶(۱)، ۶۳-۵۵.
وامقی، م.، دژمان، م.، رفیعی، حسن.، روشنفکر، پیام. (۱۳۹۴). "ارزیابی سریع وضعیت کودکان خیابانی در شهر تهران، ۱۳۹۲: علل و خطرهای کار کودکان در خیابان". مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، ۴(۱)، ۵۷-۳۳.

  • تاریخ دریافت 23 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 18 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 09 تیر 1404
  • تاریخ اولین انتشار 09 تیر 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403