بازنمایی اعتیاد زنان در اسناد سیاستی کشور و چشم‌انداز آینده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

2 دانشیار جامعه‌شناسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

3 دانشیار جامعه‌شناسی دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده
مواجهه با مصرف مواد مخدر در اکثر جوامع، با توجه به فراوانی بالای اعتیاد مردان نسبت به زنان، بیشتر یک پدیده مردانه بوده است و تفاوت­های جنسیتی در این حوزه لحاظ نمی­شده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل اسناد بالادستی و برنامه­ها و سیاست­های کلی حوزه مواد مخدر و اعتیاد، به دنبال بررسی و ایجاد حساسیت جنسیتی در این حوزه است.
این پژوهش از نوع کیفی است که اسناد سیاستی در حوزه مواد مخدر و اعتیاد در ایران در فاصله سالهای 1384 تا 1397 ، با تکنیک تحلیل مضمون مطالعه شده­اند. بر اساس یافته‌های پژوهش، متناسب با افزایش میزان سهم زنان در حوزه اعتیاد و حساس­شدن بیشتر جامعه نسبت به برابری جنسیتی و مسائل زنان، آگاهی و حساسیت جنسیتی در برنامه­ها و اسناد هم بیشتر دیده می­شود. اما این حساسیت هنوز به صورت متناسب و کافی در اسناد سیاستی انعکاس پیدا نکرده است و اکثر اسناد سیاستی و برنامه­های حوزه مواد مخدر بدون تفکیک جنسیتی است.
این امر باعث می­شود برنامه­های مواجهه، کنترل، کاهش آسیب و درمان اعتیاد بدون لحاظ کردن ویژگی­ها و شرایط زنان طراحی و اجرا شود. درنتیجه، اسناد سیاستی مانعی برای مواجهه واقع­گرایانه با پدیده اعتیاد زنان هستند. حوزه سیاست­گذاری و برنامه­ریزی اعتیاد باید معطوف به برنامه‌ها و الگوهایی باشد که به ویژگی‌های جنسیتی زنان حساس باشند و آن­را در حوزه پیشگیری، درمان و کاهش آسیب مورد توجه قرار دهند.
 

کلیدواژه‌ها


اسلامی، روح­الله و عبدالهی، امیر (1400). «بررسی چرخه سیاست­گذاری مبارزه با موادمخدر در ایران با تمرکز بر سیاست­های کلی مبارزه با مواد مخدر». فصلنامه سیاست­های راهبردی و کلان، دوره9، شماره3: 556-532.
اسمی­زاده، سارا (1403). «بررسی جامعه­شناختی تجربه زیسته زنان از اعتیاد و مادری»، رساله دکتری دانشگاه تهران. استاد راهنما سهیلا صادقی فسایی.
باستانی، سوسن و خسروی­دهقی، کوثر (1398). «موانع و چالش­های سیاستگذاری بر مبنای عدالت جنسیتی». مسائل اجتماعی ایران، 10 (2): 55-29.
دادمحمدی، عباس؛ شفیعی، اسماعیل و گلشنی، علی­رضا (1401). "راه­کارهای مقابله با قاچاق مواد مخدر از دیدگاه سیاست­گذاری عمومی". جامعه­شناسی سیاسی ایران، سال پنجم، شماره 12: 3469-3485.
رابینگتن، اِرل و واینبرگ، مارتین (1393). رویکردهای نظری هفتگانه در بررسی مسائل اجتماعی. ترجمه رحمت­الله صدیق سروستانی. تهران: دانشگاه تهران.
شیخه، رضا؛ صفایی مقدم، مسعود؛ پاک­سرشت، محمد جعفر و مرعشی، منصور (1399). «بررسی تحلیلی مبانی رویکرد برساخت­گرایی اجتماعی». فصلنامه علمی روش­شناسی علوم انسانی، شماره 103: 39-55.
ستاد مبارزه با مواد مخدر (1389). سند جامع پیشگیری اولیه از اعتیاد. مجری طرح حمید صرامی و همکاران.
ستاد مبارزه با مواد مخدر (1392). سند جامع حمایت­های اجتماعی و درمان اعتیاد کشور. مجری طرح محسن روشن­پژوه.
ستاد مبارزه با مواد مخدر  (1396). سند جامع تحقیقات مبارزه همه جانبه با موادمخدر، روان­گردان­ها و پیش­سازها با رویکرد اجتماعی. مجری طرح حمید صرامی و همکاران.
ستاد مبارزه با مواد مخدر (1397). سند اجتماعی شدن مبارزه با موادمخدر. مجری طرح سیدعلی موسوی­نور.
غفاری، داریوش و صدر ارحامی، نفیسه (1402). «مطالعه بسترهای درمان وابستگی به مواد مخدر در بین زنان: یک مطالعه کیفی»؛ فصلنامه اعتیاد پژوهی، سال 17، شماره 67: 270-245.
قادری، صلاح­الدین؛ سراج­زاده، سیدحسین؛ گلچین، مسعود و سلیمانی، سمیه (1397). «اعتیاد زنان: شرایط، تعاملات و پیامدها؛ ترسیم مدل پارادایمی». دوفصلنامه پژوهش­های انتظامی -اجتماعی زنان و خانواده، 6 (2): 159-181.
مهدویان­فر، مسعود (1400). سیاست­گذاری اعتیاد، آسیب­شناسی سیاست­های پیشگیرانه کشور در مبارزه با موادمخدر. تهران: انتشارات مشاهیر فردا.
گزارش جهانی مواد مخدر، (2020). اداره امور مواد و جرائم، سازمان ملل.

  • تاریخ دریافت 11 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 19 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 06 اردیبهشت 1404
  • تاریخ اولین انتشار 06 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403