فراتحلیل مقالات پژوهشی در مورد پیامدهای حاشیه‌نشینی در نواحی شهری در بازه زمانی (1370-1401)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت فرهنگی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دهاقان، دهاقان، ایران

2 دانشیار گروه فرهنگی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دهاقان، دهاقان، ایران

3 استادیار گروه مدیریت و برنامه ریزی فرهنگی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)، اصفهان، ایران

چکیده
رشد شهرنشینی در ایران با روندی سریع و شتابان همراه بوده و این رشد شتابان، مسایل و معضلاتی برای شهرهای ایران به دنبال داشته است. با توجه به اهمیت حاشیه‌نشینی و تأثیر آن در سطوح مختلف جامعه، این مطالعه با هدف  فراتحلیل مقالات پژوهشی در مورد پیامدهای حاشیه‌نشینی در نواحی شهری در بازه زمانی (1370-1401) انجام شده است. روش تحقیق در این مقاله از نظر هدف کاربردی، از نظر اجرا کمی، از نظر ماهیت روشی «فراتحلیل» بوده که نوعی پژوهش توصیفی است. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه تحقیقات ثبت شده در  در پایگاه‌های اطلاعاتی  و تحقیقاتی در کشور  است که به مساله حاشیه نشینی پرداخته‌اند. برای شناسایی مطالعات، یک بررسی سیستماتیک در پایگاههای اطلاعاتی مجلات صورت پذیرفت. از تعداد250 مقاله انتخاب شده در نهایت تعداد 39 مقاله حائز کلیه شرایط لازم با توجه به پروتکل انتخاب شدند. سپس با استفاده از نرم افزار CMA2 تحلیل و ارزیابی گردید. نتایج نشان داد از پیامدهای حاشیه نشینی، خشونت خانگی فیزیکی و غیرفیزیکی، انحرافات اجتماعی، کودکان کار و خیابانی و احساس ناامنی اجتماعی است. عدم برخورد بنیادین و ریشه‌ای با پیامدهای حاشیه نشینی، موجب ظهور آنها در شکل و شمایل دیگر خواهد شد و توسعه‌ی پایدار شهری از جنبه‌های زیست محیطی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در معرض تهدید قرار می‌گیرد.
 

کلیدواژه‌ها


آریافر، شهره و خواجه سروی، غلامرضا (1399). "حاشیه نشینی و تأثیر آن بر توسعه سیاسی –اجتماعی در کلان شهر تهران". فصلنامه علمی جامعه شناسی سیاسی ایران، سال سوم، شماره چهارم(پیاپی 12) ، 170-143.
ابراهیم پور، داود؛ حبیب زاده، اصحاب؛ خاله، اوغلی؛ چرندابی، زینب (1399). "مطالعه عوامل اجتماعی مرتبط با احساس امنیت اجتماعی در میان حاشیه نشینان و غیرحاشیه نشینان شهر تبریز". نشریه: مطالعات امنیت اجتماعی، سال 1399، دوره 11، شماره 64، 70-47.
افشارکهن، جواد؛ بلالی، اسماعیل؛ واعظ زاده، ساجده (1398). "زنان حاشیه نشین و جامعه پذیری خشونت در خانواده". مجلّة علوم اجتماعی دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، بهار و تابستان 1398، 159-135.
امیری، مجتبی؛ پورموسوی، سید موسی؛ صادقی، منصوره (1392). "مطالعه آسیب‌های اجتماعی ناشی از حاشیه نشینی در منطقه 19 شهرداری تهران از دیدگاه مدیران شهری". اقتصاد و مدیریت شهری، سال دوم، شماره 5:137-119.
باقری، معصومه و ملتفت، حسین (1389). "برخی عوامل موثر بر ارتکاب جرم زنان: مطالعه نمونه هایی از زنان در شهر اهواز". مجله مطالعات اجتماعی ایران، دوره 4، شماره 2، صفحات0-0 .
بهروزی، ناصر؛ فرزادی، فاطمه؛ فرامرزی، حمید (1395). "رابطه علی خشونت فیزیکی و عاطفی والدین با مدیریت خشم و رفتارهای پرخاشگرانه کودکان مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله‌ای با میانجی گری رابطه والد- فرزند و همدلی". فصلنامه سلامت روان کودک، سال سوم، شماره 3 (پیاپی8): 58-43.
جعفری، محمد مهدی و گودرزی، محمد (1398). "بررسی پیامدهای حاشیه نشینی با تاکید بر بزه تکدی گری". فصلنامه امنیت انتظامی دریایی، دوره: 10، شماره 39: 91-80.

جوانمرد، کرم اله و یوسفوند، پروانه (1400). "سرمایه اجتماعی و احساس امنیت در بین مناطق حاشیه نشین و مرکزی (شهر خرم آباد)". پژوهشنامه نظم و امنیت انتظامی،  دوره 14، شماره 2 (پیاپی54)، 82-57.

حسین زاده، دلیر (1369). حاشیه‌نشینان تبریز. دانشگاه تبریز.

حکمت نیا، حسن؛ موسوی میرنجف؛ احمدی درینی، حمیدرضا (1388). ش"هرنشینی و امنیت، بررسی میزان و عوامل موثر بر احساس امنیت شهروندان (مطالعه موردی، شهر مراغه)". نشریه: پیک نور- علوم انسانی،  دوره 7، شماره 3 (ویژه علوم اجتماعی): 50-39.

حیدری نوشهری، مهری (1390). "بررسی عوامل موثر بر حاشیه نشینی و بازتاب های آن، با تأکید بر کاربری خدمات شهری". فصلنامه جغرافیایی سرزمین. سال هشتم، شماره31: 48-31.
خمسه، اکرم و حسینیان، سیمین (1389). "بررسی نقش تجربه خشونت در دوران کودکی و الگوهای رفتاری خشونت و صمیمیت در دانشجویان متاهل". نشریه علمی روانشناسی بالینی و شخصیت. دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 15: 48-39.
ربانی، رسول؛ عریضی، فروغ اسادات؛ وارثی، حمید رضا؛ حسینی، محمد رضا (1385). "بررسی عوامل موثربرشکل گیری مساله حاشیه نشینی وپیامدهای اجتماعی آن در شهر اهواز". مجله جغرافیا وتوسعه، دوره 4، شماره 7: 114-89.
ربانی، رسول؛ وارثی، حمید رضا؛ طاهری، زهرا (1386). "تحلیلی بر علل اصلی شکل گیری مناطق حاشیه نشینی در شهر اصفهان". مجله جغرافیا و توسعه، دوره 7، شماره پیاپی 13: 125-93.
رجبی، آزیتا؛ بریاجی، فرزاد؛ عزیزیان، غلامحسین؛ علیزاده میرنی، فاطمه (۱۳۹۱). بررسی مسائل و مشکلات حاشیه نشینی درایران، پنجمین کنگره بین المللی جغرافیدانان اسلام، تبریز، دانشگاه تبریز، https://www.civilica.com/Paper-ICIWG05-ICIWG05_051.html
رضایی منش، بهروز و عباس پور، جعفر (1394). "فراتحلیل ارتباط میان کیفیت زندگی کاری و تعهد سازمانی"، فصلنامه علمیپژوهشی مطالعات مدیریت)بهبود و تحول(، 24(78)، 88-65.
رضایی، محمدرضا و کمانداری، محسن (1393). "بررسی و تحلیل علل شکل گیری حاشیه نشینی در شهر کرمان، نمونه مورد مطالعه محلات سیدی و امام حسن". فصلنامه علمی -پژوهشی برنامه ریزی فضایی (جغرافیا). سال چهارم، شماره چهارم، (پیاپی 15): 196-179.
زاهدزاهدانی، سید سعید. (1400). "حاشیه‌نشینی در ایران و ریشه‌های آن". دو فصلنامه مطالات اجتماعی آسیب‌های اجتماعی، دوره3، شماره 2: 140-113.
زیاری، کرامت الله و شمسی، لیلا (1396). "بررسی و تحلیل قابلیت توسعۀ چندمرکزی در مقیاس فرامنطقه‌ای (نمونۀ موردی: استان مازندران)". مجله جغرافیا و توسعه ناحیه ای. دوره 15، شماره 1: 169-151.
ستوده، هدایت‌الله (1386). جامعه­شناسی مسایل اجتماعی ایران. تهران، ندای آریانا.
سخنوری، فاطمه؛ مصلحی، محسن؛ توازهی، حسن؛ فدایی نوبری، رضا (1389). "بررسی اپیدمیولوژیک خشونت و ارتباط آن با سن و جنس و محل درگیری، استان اصفهان، سال 1387". مجله دانش و تندرستی، دوره 5، شماره ویژه نامه ششمین کنگره اپیدمیولوژی ایران: 93-93.
سرمد، زهره؛ بازرگان، عباس؛ حجازی، الهه (1402). کتاب روش‌های تحقیق در علوم رفتاری. ناشر: آگه.

شاطریان، محسن؛ حیدری، رسول؛ شاطریان، محمود؛ دولتیاران؛ کامران (1398). "مدل سازی و تحلیل عوامل مؤثر بر وقوع جرم در مناطق حاشیه نشینی شهر کارشان". فصلنامه علمی برنامه ریزی منطقه ای. دوره 10، شماره 37: 108-91.

شاطریان، محسن و گنجی پور، محمود (1389). "تأثیر مهاجرت افغان‌ها بر شرایط اقتصادی و اجتماعی شهر کاشان". پژوهش و برنامه ریزی شهری، دوره 1، شماره 3: 102-83.
شریفی، مسعود (1400). ایجاد مناطق حاشیه نشینی، سکونتگاه‌های غیررسمی یا سکونتگاه‌های آلونک نشین و نقش توانمندسازی و ساماندهی و توسعه در این مناطق، ششمین همایش ملی افق‌های نوین در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی، تهران، https://civilica.com/doc/1467406
صالحی امیری، سید رضا و خدایی، زهرا (1390). حاشیه نشینی و اسکان غیر رسمی: چالش‌ها و پیامدها، انتشارات ققنوس تهران.
عرب نژاد، ف و یردان پناه، ل (1390). "عوامل مرتبط با خشونت و سابقه آن در بین جوانان 35-18 سال زندان کرمان". فصلنامه علمی-پژوهشی رفاه اجتماعی.11(43)، 95-71.

عریضی، فروغ؛ ربانی، رسول؛ کریمی، فاطمه (1383). "بررسی مسائل حاشیه نشینی با تأکید بر جنبه‌های اجتماعی فرهنگی (مطالعه موردی مناطق ارزنان و دارک اصفهان)". فصلنامه علوم اجتماعی، دوره 10، شماره 24: 128-101

علیزاده اقدم، محمدباقر و محمّدامینی، حمیده (1391). "تحلیلی بر علل و پیامدهای شکل گیری مناطق حاشیه نشین با نگرش ویژه بر شهر خمین". فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ،دوره اول، شماره 2، 138-121.
عنایت، حلیمه و یعقوبی دوست، محمود (1391). "بررسی رابطه بین وضعیت محل مسکونی حاشیه نشینان با خشونت خانگی نسبت به فرزندان در شهر اهواز". مطالعات جامعه شناختی شهری، سال دوم، شماره پنجم، 202-171.
قادرزاده، هیرش (1393). توسعه شهری پایدار و مساله حاشیه نشینی (مطالعه موردی شهر بانه) محل انتشار: ششمین کنفرانس ملی برنامه ریزی و مدیریت شهری با تاکید بر مولفه‌های شهر اسلامی.
قادری حاجت، مصطفی؛ نجف وندی، فردین؛ احمدی نوحدانی، سیروس (۱۴۰۲). "تحلیل فضایی جرایم در محله‌های حاشیه نشین کلان شهر اهواز با استفاده از تکنیک ویکور". آمایش سیاسی فضا. ۵ (۲) 178-159.

قاضی طباطبایی، سیدمحمود؛ سیفی، علیرضا؛ مشتاق، روشنک (1391). "سهم ساختار و یادگیری اجتماعی در بزهکاری نوجوانان شهر تهران (مطالعه موردی: 5 منطقه حاشیه نشین)". نشریه راهبرد اجتماعی فرهنگی، دوره 1، شماره 4: 62-39.

قاضی طباطبایی، محمود و دادهیر، ابوعلی (1389). فراتحلیل در پژوهش‌های اجتماعی و رفتاری. تهران: انتشارات جامعه شناسان.
ملکی، سعید؛ داری پور، نادیا؛ سیاحتی، زهرا (1396). "سنجش رابطه‌ی میان محل سکونت و انحرافات اجتماعی (مطالعه موردی: محلات حاشیه نشین و غیر حاشیه نشین نهضت آباد و گلستان شهر اهواز". فصلنامه  مطالعات برنامه ریزی سکونتگاههای انسانی. دوره دوازدهم، شماره2(پیاپی3۹): 313-301.
منافی آذر، رضا و ولائی، محمد (1398). "تحلیل تطبیقی نابرابری‌های فضای شهری و پیراشهری مورد: شهر میاندوآب". مجله توسعه فضای پیراشهری. دوره 1، شماره 1، 128-111.
موحد، ع (1390). "رویکرد کارکردی به نوسازی پایدار محله شهری، حاشیه نشینان، مطالعه موردی: محله سعدی شیراز". جغرافیای انسانی تحقیق، 45 (1)، 105-122.
نظمی، محسن رضا و کریمی فرد، نواب (1395). رابطه بین حاشیه نشینی و جرم در شهرستان پلدختر. چهارمین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم جغرافیا و برنامه ریزی، معماری و شهرسازی.
نقدی، ا؛ روئین تن، م؛ حقیریان، ش؛ شاهرخ، ع؛ خانیان، م (1400). "مطالعه گونه شناسی، چالش‌های حاشیه نشینی و بازی‌های حاشیه نشینان با سیاست‌های شهری (مورد مطالعه: شهر ساوه)". مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 10(1)، 243-275.
نقدی، اسدالله و زارع، صادق (1389). "جهان چهارم ایرانی سیمای زیست حاشیه‌ای و مسائل شهری در همدان و برخی راه چاره ها"، مجله بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره1. شماره3: 166-145.
نقدی، اسداله و زارع، صادق (1391). "حاشیه نشینی به مثابه آپاندیسیت شهری (مورد مطالعه: جعفرآباد– کرمانشاه)". برنامه ریزی منطقه ای، سال 2، شماره 5: 81-65.
هاشمی، س. ن (1380)."بررسی میزان شیوع خصومت و پرخاشگری در ایل عشایری". مجله دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گناباد.7(1): 82-77.
هزارجریبی، جعفر؛ امین صارمی، نوذر؛ یوسفوندی، فریبرز (1388). "اثر حاشیه نشینى بر وقوع جرایم اجتماعى شهرستان کرمانشاه در سال 1386". فصلنامه مطالعات مدیریت انتظامی، سال چهارم، شمارة اول: 86-73.
دوره 18، شماره 2 - شماره پیاپی 2
تابستان 1403
صفحه 121-152

  • تاریخ دریافت 31 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 20 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 04 اسفند 1403
  • تاریخ اولین انتشار 04 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403