مطالعه پیامدهای توسعه بر روند خودکشی در استان‌های کشور: روش تطبیقی درون کشوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 عضو هیئت‌علمی گروه تاریخ و جامعه‌شناسی دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 استادیار و عضو هیات علمی گروه اقتصاد دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

چکیده
هدف پژوهش مطالعه پیامدهای توسعه بر روند خودکشی در استان‌های کشور (31 استان) است. روش پژوهش، روش تطبیقی درون کشوری (از نوع طولی) و واحد تحلیل آن، استان و سال به روش مقایسه واحدهای اجتماعی است. در جمع‌آوری اطلاعات از تکنیک مطالعه اسنادی که شامل کتب، مقالات، تحقیقات، پایان‌نامه‌ها و داده‌های اسنادی ثانویه (دست‌دوم) و دیگر داده‌های اسنادی از تارنماهای دولتی مرتبط می‌شود، استفاده‌شده است. نتایج نشان می‌دهد که بین توسعه اجتماعی (شهرنشینی، صنعتی شدن، تولید ناخالص داخلی)؛ توسعه اقتصادی (ضریب جینی، بیکاری (اشتغال) و فقر) و توسعه انسانی (باسوادی، آموزش، امید به زندگی) و گرایش به خودکشی رابطه معنی‌داری وجود دارد. درنهایت فقر به‌عنوان شاخصی برای توسعه‌نیافتگی استان‌ها، برخلاف ادعاها و یافته‌های سایر محققان که مدعی تأثیر فزاینده بر خودکشی هستند، تأثیر آن معکوس و کاهنده بوده و با افزایش میزان فقر در استان‌ها خودکشی کاهش‌یافته است. شتاب شهرنشینی و صنعتی شدن تأثیر افزایشی بر میزان خودکشی دارد. درنهایت داستان و مسأله توسعه، تنها رویه سیاه و منفی آن نبوده بلکه بعد سفید آن نیز آشکار هست و بیش از آن‌که منجر به افزایش خودکشی گردد به کاهش و پایین آمدن میزان خودکشی منجر شده است.
 

کلیدواژه‌ها


اکبری زردخانه؛ س، جعفری؛ س، دولتشاهی، ب و ممقانیه، م (1388)، «رابطه خودکشی با ویژگی‌های شخصیتی و رویدادهای زندگی»، مجله علوم رفتاری، دوره 3، شماره 2: 151-157.
برمن، م (1379). تجربه مدرنیته، ترجمه مراد فرهادپور، تهران: انتشارات طرح نو.
بلیکی، نورمن (1389). طراحی پژوهش‌های اجتماعی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نشر نی
بودن، ر (1370). منطق اجتماعی، روش تحلیل مسائل اجتماعی، ترجمه: عبدالحسین نیک‌گوهر، تهران: انتشارات جاویدان.
بودون، ر (1387). مطالعاتی در آثار جامعه شناسان کلاسیک (جلد اول)، ترجمه باقر پرهام، تهران: نشر مرکز.
بودون، ر و بوریکو، ف (1385). فرهنگ انتقادی جامعه‌شناسی، ترجمه عبدالحسین نیک گوهر، تهران: فرهنگ معاصر.
حسین‌زاده‏دلیر، ک و ملکی، س (1385). بررسی وضعیت شاخص‌های توسعه انسانی در استان ایلام، جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، شماره 6:1-26.
جمشیدی‌ها، غ. ر و قلی­پور، س؛ (1389). «مدرنیته و خودکشی زنان و دختران لک»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره اول، شماره 1: 79-106.
خانزادی، الف؛ مرادی، س و حیدریان، م (1395). «بررسی تأثیر نا اطمینانی اقتصادی بر میزان خودکشی در ایران در چارچوب یک رویکرد اقتصادی- اجتماعی»، جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، دوره 5، شماره 2: 41-71.
دلیری، س؛ بازیار، ج؛ سایه میری، ک؛ دل پیشه، ع و سایه میری، ف (1395). «میزان بروز خودکشی در ایران طی سال‌های ۱۳۹۳-۱۳۸۰ یک مطالعه مرور سیستماتیک و فراتحلیل»، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد. شماره 24، دوره 9 ۷۵۷-۷۶۸.
رضائیان، م (1391). «مقایسه آمار وزارت بهداشت با آمار مرکز آمار ایران پیرامون موارد خودکشی ثبت‌شده در ایران»، تحقیقات نظام سلامت، دوره 8، شماره 7: 1190-1196.
رفیع‌پور، ف (1376). توسعه و تضاد: کوششی در جهت تحلیل علل پیدایش انقلاب اسلامی و مسائل اجتماعی ایران. تهران: شرکت سهامی انتشار.
رووت، م (1389). فلسفه علوم اجتماعی: روش‌ها، آرمان‌ها و سیاست‌های پژوهش اجتماعی، ترجمه محمد شجاعیان، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی
رهنما، م (1385). پسا توسعه، ترجمه رؤیا منجم، تهران: انتشارات تمدن علمی.
زارع شاه‌آبادی، ا؛ شفیعی­نژاد، م و مداحی، ج (1396). «اقدام به خودکشی بین زنان آبدانان: انگیزه‌ها و شرایط»، زن در توسعه و سیاست، دوره پانزدهم، شماره 3: 427-446.
سدیدپور، س. س و سدیدپور، س.س (1392). «بررسی رابطه ابعاد توسعه‌یافتگی با مرگ (خودکشی - دیگر کشی): مطالعه تطبیقی در سطح کلان»، جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، دوره 2، شماره 2:71-96.
سلیم­پور، ح (1395). مطالعه جامعه‌شناختی خودکشی در شهرستان سردشت، دومین کنفرانس بین‌المللی در مدیریت، حسابداری و اقتصاد، تهران، موسسه آموزش عالی صالحان، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران.
سو، الف (1397). تغییر اجتماعی و توسعه: مروری بر نظریات نوسازی، وابستگی و نظام جدید، ترجمه محمود حبیبی‌مظاهری، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
صالح‌آبادی، الف (1396). منطق جامعه­شناسان سیاسی ایران، تهران: انتشارات کویر.
صالح‌آبادی، الف (1401). منطق اجتماعی خودکشی: تأملات جامعه‏شناختی درباره خودکشی در ایران، تهران: جامعه­شناسان.
صباغ کرمانی، ک و جمشیدی، ر (1380). «تجزیه‌وتحلیل روند اشتغال و تغییرات ساختاری آن در بخش صنعت در استان‌های مختلف کشور»، پژوهش‌های اقتصادی (رشد و توسعه پایدار)، شماره 1: 4-16.
صدیق­ سروستانی، ر. الف (1385). آسیب­شناسی اجتماعی، تهران: انتشارات سمت.
طباطبایی، ج (1398). ملاحظات درباره دانشگاه، تهران: مینوی خرد.
عنبری، م و بهرامی، ا (1389). «بررسی آثار فقر و خشونت بر میزان خودکشی در ایران، موردمطالعه: روستاهای شهرستان پلدختر»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، سال اول، شماره 2: 1-30.
غنی­لو، ر (1387). «نقش توسعه صنعتی در تغییرات جرائم» کارآگاه، دوره 2, شماره 3: 40-53.
غیاث‌آبادی فراهانی، ر؛ وثوقی، م و ازکیا، م (1396). «بررسی رابطه تجددگرایی و ویژگی‌های اخلاقی در بین 60 کشور جهان تحلیل ثانویه موج ششم پیمایش ارزش‌های جهانی»، جامعه پژوهی فرهنگی، دوره 8، شماره 2: 115-142.
فیض­پور، م.ع و لطفی، ع. الف (1394). «تمایزات اقتصادی و آسیب‌های اجتماعی مناطق کشور مطالعه نرخ بیکاری و میزان خودکشی»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، دوره 4، شماره 1: 153-166.
قلعه‌ایها، ع و بهروزی فرد، ف (1385). «بررسی اپیدمیولوژیک اقدام­کنندگان به خودکشی بستری در بیمارستان سینا همدان از سال 1380 تا 1381»، مجله پزشکی بالینی ابن‌سینا (مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی همدان)، دوره 13، شماره 4 (مسلسل 42): 63-58.
قنبری، ف (1391). بررسی و علل خودکشی زنان شهرستان ایلام و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن طی سال­های ۱۳۸۷-۱۳۹۰، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، گروه جامعه­شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار.
کیخاونی، س (1379). بررسی شیوع خودکشی موفق و ناموفق در استان ایلام، 1376، مجله دانشگاه علوم پزشکی ایلام، دوره 8، شماره 28: 12-7.
 گریگوری منکیو، آن (1395). مبانی علم اقتصاد، ترجمه حمیدرضا ارباب، تهران: نشر نی
محسنی­تبریزی، م (1372). بررسی علل و عوامل مؤثر برافزایش نرخ خودکشی در استان ایلام (طرح پژوهشی)، استانداری ایلام، دانشگاه تهران
محمدپور، الف (1383). «خودکشی پدیدهای اجتماعی و چندبعدی»، مقالات اولین همایش ملی آسیب‌های اجتماعی در ایران، جلد چهارم، تهران: نشر آگه
معمار، ر. الف (1388). تبیین جامعه‌شناختی مشارکت انتخاباتی: بررسی تطبیقی میزان رأی‌دهی بین شهرستان‌های ایران، رساله کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، رشته جامعه‌شناسی سیاسی،
معماری، ا؛ رمیم، ط؛ امیر مرادی، ف؛ خسروی، خ و گودرزی، ز (1385). «علل اقدام به خودکشی در زنان متأهل»، حیات، دوره 12، شماره 1: ۴۷-۵۳.
مکیان س.ن، لطفی، ع. الف (1394). علل اقتصادی خودکشی مطالعه موردی اقتصاد ایران، سیاست‌گذاری اقتصادی، سال هفتم، شماره سیزدهم: ۱۶۳–186.
مهران، ن، بوالهری، ج؛ اصغرنژاد فرید، ع.ا و میری، م.ر (1383). «ویژگی‌های روانی ـ اجتماعی اقدام کنندگان به خودکشی در مقایسه با افراد عادی در بیرجند»، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، دوره 11، شماره 3: 22-29.
میوه­یان، م (1396). «بررسی عوامل خودکشی و اقدام به خودکشی در استان کرمانشاه»، قانون یار، دوره 3، شماره 3: 99 - 117
نصرالهی، ز؛ لطفی، ع. الف؛ و هنردوست، ع (1392). «عوامل اقتصادی- اجتماعی مؤثر بر اقدام به خودکشی در زنان شهرنشین کشور طی سال‌های 1386- 1388»، تهران، زن در توسعه و سیاست، دوره 11، شماره سوم: 377-392.
نصرتی­نژاد، ف (1396). مدرنیسم ایرانی و عقلانیت خودمدار: چارچوبی برای تبیین آسیب‌های اجتماعی، مسائل اجتماعی ایران، سال هشتم، شماره 2: 175-193.
نعیمی، م (1393). نقش متغیرهای اقتصادی در خودکشی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، رشته اقتصاد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده امور اقتصادی.
نوریس، پ و اینگلهارت، ر (1387). مقدس و عرفی: دین و سیاست در جهان: کندوکاوی در جوامع مذهبی و غیرمذهبی جهان، ترجمه مریم متر، تهران: انتشارات کویر.
هومن، ح. ع (1384). مدل‌یابی معادلات ساختاری با استفاده از نرم‌افزار لیزرل، تهران: انتشارات سمت.
یاسمی م.ت؛ صباحی، ع؛ میرهاشمی، م، سیفی، ش، آذرکیوان، پ و طاهری، م.ح (1381). «همه‌گیرشناسی خودکشی از طریق پزشکی قانونی در استان کرمان». مجله روان‌پزشکی و روانشناسی بالینی ایران. دوره ۷، شماره 4: ۴-۱۲.

  • تاریخ دریافت 22 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 14 اسفند 1403
  • تاریخ اولین انتشار 14 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403