بحران اسلام حجره‌ای در کردستان و بررسی ظهور گفتمان مدرن در شعر چهار تن از شعرای کرد

نوع مقاله : علمی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی فرهنگی، دانشکده‌ی علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده‌ی علوم اجتماعی دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 استادیار علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده
حجره‌ی مساجد و خانقاهها مهمترین نهاد تولید فرهنگ و اشاعه‌‌ی مذهب در دوران پیشامدرن کردستان‌اند. در این مقاله افول حجره‌ها  و گفتمان متناظر با آن، «اسلام حجره‌ای»، را از خلال تحولات فکری چهار شاعر برجسته‌ی کرد بررسی کرده‌ایم. شعرای مذکور، که از میانه‌ی سده‌ی سیزدهم تا میانه‌ی سده‌ی چهاردهم شمسی زیسته‌اند، خود تحصیل‌کرده‌ی حجره‌ها هستند اما حجره‌ را رها کرده و به توسعه‌ی نوعی گفتمان مدرن کمک کرده‌اند. از محورهای گفتمان آنها تاریخی‌اندیشی و نگاه انتقادی-اجتماعی است که به مرور در تقابل با ساختار الهیاتی «اسلام صوفیانه»  قرار می‌گیرد. استدلال ما این است که تحول گفتمانی مذکور در بستر مجموعه‌ای از تحولات تاریخی-اجتماعی به وقوع می‌پیوندد که منجر به افول تدریجی مراجع سنتی اقتدار (شیوخ و خوانین) و جایگزینی آنها با جمعیتهای شهرنشین می‌شود. در این بررسی از دو نوع منبع استفاده کرده‌ایم: گروه نخست آثاری هستند که برای بازسازی رویدادهای زندگی و تحولات فکری شعرای موردنظر به خدمت گرفته شده‌اند و گروه دوم منابعی هستند که به ما در بازسازی تصویری کلی از دوره‌ی تاریخی‌ شعرای مورد بحث کمک کرده‌اند. بر اساس این دو منبع تلاش کرده‌ایم تحولات فکری شخصیتها را در متن موقعیت تاریخی آنها قرار دهیم و با رفت و برگشت میان دو سطح فکری و تاریخی-اجتماعی به درکی از نسبت میان این دو دست یابیم. 
 

کلیدواژه‌ها


منابع فارسی
 مطلبی, م. ( ۱۴۰۰). "فرآیند تحول و توسعه‌ی مدارس نوین کردستان (۱۳۰۴-۱۳۲۰)". پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۲ (۲)، ۲۸۹-۳۰۴.
منابع عربی
النووی, م. (۱۳۹۹). منهاج‌الطالبین و عمدة مفتین. تهران: مولف.
منابع کردی
آشنا, آ.,  مفتی, ع. (۱۹۹۰). دیوانی موفتی پینجوینی. شرکت عراقی طبع و نشر.
ابراهیم زلمی, م. (2013). کاروانی ژیانم. هولیر: تفسیر.
برزنجی, ع. (2007). ره وشی حوجره له پیگه یاندنی زانا ئایینیه کانی شاری هه ولیر. هولیر: مناره.
خزندار, م. (۲۰۰۴). میژوی ئه‌ده‌بی کوردی. هولیر: انتشارات ئاراس.
شر‌فکندی, ع. (۱۳۹۹). مندالانمان هان بده‌ین. در ف. حکیم‌زاده, هه‌ژار له لووتکه‌دا (ص. ۱۳۲-۱۳۳). مهاباد: راژه.
شره‌فکندی, ع. (۲۰۰۱). بو کوردستان. هولیر: انتشارات ئاراس.
شیخ الاسلامی, م. (1397). سه رجه م و کوی شیعر و په خشانه کانی هیمن موکریانی. سنندج: انتشارات کردستان.
قرداغی, م. (2009). دیفاعیک له خویندن له حوجره کانی کوردستاندا. سلیمانیه: ناوه‌ندی راگه یاندنی ئارا.
مدرس, ع. (۲۰۱۳). یادی مه‌ردان (جلد اول). سلیمانیه: چاپخانه‌ی کوری زانیاری کورد.
محمودی،ر . (۱۳۹۴). روژگاری ژیان. سنندج: انتشارات کردستان.
ملا کریم, م. (۱۹۸۴). یادداشته‌کانی منالی و به‌شیکی سه‌رده‌می فه‌قییه‌تی ماموستا محه‌مه‌دی چروستانی. بغداد: چاپخانه الحوادث.
هورامی, ح. (2008). میژووی په‌روه‌رده و خویندن له حوجره‌کانی کوردستانا. سلیمانیه: وه‌زاره‌تی به‌ریوبه رایه‌تی گشتی روژنامه‌نووسی چاپ کردن و بلاوکردنه‌وه.
هدایتی, س. (۱۴۰۰). بیره‌وه‌ریه‌کانی حاجی ماموستا ئیمامی. سقز: خانی.

  • تاریخ دریافت 10 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 07 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 04 اسفند 1403
  • تاریخ اولین انتشار 04 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403