عقلانیت ارتباطی در تعامل زوجین (مورد مطالعه: زوجین متعارض استان گیلان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی فرهنگی، دانشگاه گیلان، ایران

2 دانشیار گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه گیلان، ایران

چکیده
عقلانیت ارتباطی به­­مثابۀ تخیل و سرمایۀ عاطفی در پایداری خانواده­ها نقش سازنده و حیاتی دارد. هدف مقاله بررسی عقلانیت ارتباطی در بین زوجین استان گیلان است. به لحاظ روش تحقیق، از رویکرد کیفی، نمونه­گیری نظری، روش داده­بنیاد و مصاحبه نیمه-ساخت­یافته استفاده شده است. تعداد مصاحبه­شوندگان 45 نفر بوده که با حداکثر تنوع تا حصول اشباع نظری مورد بررسی قرار گرفتند. یافته­ها نشان می­دهد مصاحبه­شوندگان به دو نوع خانواده گفتگویی و تک­صدایی در بین زوجین استان گیلان تقسیم می­شوند. بنابراین در زوجینِ متعارض روابط تک­صدایی یا به­تعبیر مارتین بوبر «من- آن» حاکم است، اما در زوجینِ گفتگویی دارای رابطۀ «من-تو» هستند. از مهم­ترین شرایط علّیِ عقلانیت ارتباطی در بین مصاحبه­شوندگان می­توان به تفکر پدرسالاری، عدم انعطاف­پذیری، عدم درک همدلانه، خودبزرگ­بینی، عدم بلوغ عاطفی و  روابط فرازناشویی اشاره کرد. شرایط مداخله­گر یا فرایندهای اجتماعی در معنای هابرماسی، تضعیف زیست­جهان مدرن است؛ که موجب سردی روابط زناشویی، فرسایش سرمایه اجتماعی، فروپاشی خانوادگی و غلبه روابط استراتژیک گردیده است. همچنین برمبنای تجربۀ زیسته مصاحبه­شوندگان، طبقات پایین جامعه که از سرمایه اجتماعی- اقتصادی کمتری برخوردارند دارای عقلانیت ارتباطی ضعیف­تری هستند. براساس یافته­ها هستۀ مرکزی مسأله عقلانیت ارتباطی در بین زوجین، وجود «عقلانیت ابزاری» و ضعف رابطۀ «من- تو» است.
      

کلیدواژه‌ها


استراوس، انسلم و کربین، جولیت (1394). مبانی پژوهش کیفی فنون و مراحل تولید نظریه زمینه ای. ترجمۀ ابراهیم افشار. تهران: نشر نی.
انصاری، حوریه و گلشیری، پرستو (1396). «تاثیر  مهارت‏های ارتباطی زنان بر  خشونت خانوادگی از سوی همسران در شهر لنجان». .مجلۀ دانشکده پزشکی اصفهان، دوره سی و پنج ، شماره، 444: 1087-1080.
بوبر، مارتین (1398الف). من و تو. ترجمة ابوتراب سهراب. تهران: انتشارات فرزان روز.
بوبر، مارتین (1398ب). کسوف خداوند. ترجمة ابوتراب سهراب و عباس کاشف. تهران: انتشارات فرزان روز.      
تودروف، تزوتان(1396). منطق گفتگویی میخائیل باختین. ترجمۀ داریوش کریمی. تهران: نشر مرکز.           
،چرستانی، نفیسه(1400). « شناسایی ابعاد گفتگوی پایدار مؤثر زوجین در خانواده­های ایرانی». مجله نخبگان علوم و مهندسی، دوره ششم، شماره 4: 16-42.
ژنت، ژرار(1392). تخیّل و بیان. ترجمۀ الله­شکر اسداللهی. تجرق، تهران: سخن.
دادگستری استان گیلان. (1398). گزارش مسایل استان گیلان. رشت: معاونت اجتماعی استانداری گیلان
صفایی­موحد، سعید (1400). گراند تئوری(نظریۀ داده­بنیاد). تهران: نشر دوران.
        قانعی­راد، محمدامین (1396). زوال پدرسالاری: فروپاشی خانواده یا ظهور خانوادۀ مدنی. تهران: نشر نقد فرهنگ.
کوفمن، ویلیام (1388).  آیا مواجهه باخدا ممکن است؟. ترجمه مرتضی کریمی. دو فصلنامه هفت آسمان، دوره یازدهم، -167
مقصودی، منیژه و رحمانی، جبار(1390). «طرح روش­شناسی گفتگو در مطالعات فرهنگی». مجله مطالعات اجتماعی ایران، دوره پنجم، شماره، 4 152-132.
ملایی، محمدحسن، اسماعیلی، معصومه و ملایی، رحیم (1397). «مطالعه کیفی نقش زبان در روابط زوجهای متعارض. رویکردی مبتنی بر نظریه داده بنیاد»،  فصلنامه فرهنگی-تربیتی زنان و خانواده، دوره سیزدهم،  شماره، 44:  27-65.
مهدوی، محمدصادق و صبوری خسروشاهی، حبیب (1382). «بررسی ساختار توزیع قدرت در خانواده»، مطالعات روان شناختی زنان، دوره اول، شماره، 2 68-27.
مهرگان، امید (1380). «مارتین بوبر و فلسفه دیالوگ» . نشریه کتاب ماه، دوره اول. شماره 49: 77-70.
هابرماس، یورگن (1384). نظریه کنش ارتباطی. ترجمه کمال‏پولادی. تهران: انتشارات مرکز.
هاتفی­راد، لیدا، پارسامهر، مهربان و روحانی، علی (1401). « برساخت گفت­وگو میان زوجین یزدی به سوی یک نظریه زمینه­ای»، مجلۀ رفاه اجتماعی، دوره  بیست و دوم،  شماره، 84 111 -148.
یعقوبی، علی  و همکاران(1398). «بررسی رابطه سبک زندگی و گرایش به طلاق توافقی در بین شهروندان شهر رشت»، فصلنامه نهادهای اجتماعی دانشگاه مازندران، دوره ششم، شماره ،14 121-148.
یعقوبی، علی و همکاران(1400). «تجربۀ صمیمیت در موقعیت قرنطینگی (مورد مطالعه خانواده­های استان گیلان)»، مجله مطالعات اجتماعی ایران، دوره پانزدهم ، شماره،3 125-101.
یعقوبی، علی و سیف، حسین(1402). «خانوادۀ مدنی از آرمان تا واقعیت(مورد مطالعه: خانواده­های شهر رشت)». دوفصلنامه مسائل اجتماعی ایران دورۀ چهاردهم، شماره 2: 371-398.

  • تاریخ دریافت 08 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 03 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 15 خرداد 1403
  • تاریخ اولین انتشار 31 خرداد 1403
  • تاریخ انتشار 31 خرداد 1403