برساختن مدلی برای فهم «طرد/شمولیت» در رژیم سیاستگذاری اجتماعی شهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری رفاه اجتماعی و پژوهشگر پژوهشکده مطالعات و سیاستگذاری اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

چکیده
بدون ارجاع به نئولیبرالیسم شهری، جامعه توده‌ای و دموکراسی شهری در ایران، و اینکه چگونه گروه‌های بی‌صدا/کم‌قدرت از چرخه سیاستگذاری شهری حذف می‌شوند، نمی‌توان تصویر معتبری از رژیم سیاستگذاری اجتماعی شهری به‌دست داد. نگاهی انتقادی به بسترهای سازنده شهر لازم است تا بتوان مکانیسم‌های طردکننده را رویت‌پذیر کرد که تاکنون مورد غفلت بوده است. در این مقاله به مدد نظریه زمینه‌ای، سعی شده مدلی از دل داده‌های کیفی و کمی گردآوری‌شده از تجربه زیسته، تحلیل محتوا و تحلیل مضمونی برای گردآوری داده‌های تاریخی، داده‌های ثانویه و آمار موجود و محتوای روزنامه‌ها، برساخته شود تا چگونگی طرد اجتماعی گروه‌های مختلف را توضیح دهد.
وضعیت ساخت‌یافته‌ هم‌پیوند بین بسترهای «جامعه نامتکثر»، «دموکراسی شهری توده‌ای» و «اقتصاد سیاسی نئولیبرال شهری»، تعیین‌کننده‌ترین امر در رژیم سیاستگذاری اجتماعی شهری هستند که عموماً منافع گروه‌های ذی‌قدرت را تامین و نیازها و اقتضائات گروه‌های بی‌صدا/کم‌قدرت را نادیده می‌گیرد و بدین‌سان نابرابری‌های اجتماعی-اقتصادی ساخت‌یافته را بازتولید و تشدید می‌کند. وجود جامعه مدنی تضعیف‌شده و همراستایی منافع مدیریت شهری با طبقه ملاک شهری نیز از مهمترین ویژگی‌های رژیم سیاستگذاری اجتماعی شهری در کلانشهر تهران است.
 

کلیدواژه‌ها


باکی، کارول‌لی (1400). تحلیل سیاست: پرسش از بازنمایی‌ها. مترجم: حمیدرضا واشقانی فراهانی. انتشارات همشهری. تهران.
بیات، آصف. (1391). اقتصاد سیاسی سیاست اجتماعی در مصر. در «سیاست‌گذاری اجتماعی در خاورمیانه: پویایی‌های اقتصادی، سیاسی و جنسیتی». مؤلفان: والنتاین مقدم، مسعود کارشناس. مترجم: علی‌اکبر تاج مزینانی. انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
تاج‌مزینانی، علی‌اکبر و حامد، مهدیه. (1394). جایگاه شهرداری در اعمال سیاست اجتماعی محلی در متن قوانین شهرداری (مطالعة موردی: شهرداری تهران). فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 4، شماره 2، تابستان 1394: 323-345.
رشیدی، جمال. (1400). بررسی میدان سیاست‌گذاری اجتماعی شهری (با تاکید بر مکانیسم اولویت قرار گرفتن نیازهای گروه‌های خاص در سیاستگذاری شهری). پایان‌نامه دکتری رفاه اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی.
سفرچی، میثم. (1400). تجاری‌سازی و مصرفگرایی. نشر نی.
شعبانی، امامعلی و کامیاب، جمال. (1391). سیاست شهری در تاریخ معاصر ایران (1299-1320 ه.ش)؛ با تأکید بر فضاهای عمومی شهر تهران. فصلنامه علمی پژوهشی مرکز پژوهشی هنر معماری و شهرسازی نظر. سال نهم، شماره 23.
لطیفی، غلامرضا و مقبول‌اقبال، مهناز. (1398). تحلیل کیفیت فضاهای عمومی مرکزی شهر تهران و پیامدهای آن بر رفاه شهری. فصلنامه برنامه‌ریزی رفاه توسعه اجتماعی، سال دهم، شماره 39، تابستان 1398. 111-144.
مریفیلد، اندی. (1400). مارکسیسم کلان‌شهری؛ داستانی مارکسیستی درباره‌ی شهر. ترجمه عباس شهرابی فراهانی. دفتر مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، موسسه همشهری.
نیومن، ژانت. (1391). پاسخگویی برای رفاه. در «کتاب مرجع سیاست‌گذاری اجتماعی»، ج. 1. نویسندگان: پیت الکاک، مارگارت می و کارن راولینگسون. مترجمین: علی‌اکبر تاج مزینانی و محسن قاسمی. انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
همایون کاتوزیان، محمدعلی (1402). اقتصاد سیاسی ایران؛ از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی. ترجمه‌ی کامبیز عزیزی و محمدرضا نفیسی. نشر مرکز.
هویدا، فریدون. (1370). سقوط شاه. ترجمه ح. ا. مهران. چاپ چهارم. تهران، انتشارات اطلاعات.
یزدانی، فردین. (1382). تولید رانت؛ گرانیگاه نظام درآمدی شهرداری‌ها. فصلنامه مدیریت شهری، شماره 13.

  • تاریخ دریافت 24 تیر 1402
  • تاریخ بازنگری 31 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 31 تیر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 31 تیر 1403
  • تاریخ انتشار 31 خرداد 1403