گفتمان کاوی موسیقی از مشروطه تا انقلاب 1357

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه علوم اجتماعی و ارتباطات، واحد تهران مرکزی ،دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران، ایران

2 گروه علوم اجتماعی و ارتباطات، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران، نویسنده مسئول

3 گروه روانشناسی و علوم اجتماعی، واحد رودهن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران

چکیده
 
مقالة حاضر در پی مقایسه گفتمانی موسیقی دورة مشروطه با انقلاب 1357 است. تحولات گفتمانی موسیقی در این دو دوره می‌تواند تحولات گفتمانی دو دوره تاریخی ایران به‌ویژه در شرایط انقلابی را به نمایش بگذارد. در دورة مشروطه تصنیف‌های عارف قزوینی و سپس محمدتقی بهار (اواخر قاجار و اوایل پهلوی اول) به‌عنوان نمونه انتخاب شده‌اند؛ عارف مشهورترین تصنیف‌ساز این دوره است که آثارش همچنان در تاریخ اجتماعی و موسیقی ایران باقی مانده است. «کانون موسیقی چاووش» نیز به‌عنوان نمونه‌ای برای تصنیف‌های دورة انقلاب 1357 برگزیده شده است.
تفاوت‌های اجتماعی دو دوره، تولید محتوایی متفاوت داشته است؛ اشعار دورۀ مشروطه کمتر حالتی حماسی دارند و بیشتر با غم و اندوه روایتگر اوضاع اجتماعی‌اند. اشعار در دوره انقلاب 1357 به‌ویژه تصنیف‌های ساخته شده توسط کانون چاووش، بیشتر حالتی حماسی داشته و در پی تهییج جامعه نیز برمی‌آیند. این وضعیت به‌لحاظ فرم نیز قابل مشاهده است؛ موسیقی دورة انقلاب 1357 مارش‌گونه و مهیج و به طور کلی «رزمی» است برخلاف موسیقی مشروطه که حزن‌انگیز و شِکوه‌گر است و هردوی این‌ها نشان از وضعیت اجتماعی و گفتمان اجتماعی هر دوره دارند. این مقایسه نشان می‌دهد که جامعه در دوره مشروطه با شکست‌هایی که مواجه شده است به یأس اجتماعی دچار شده است این در حالی است که گفتمان انقلاب 1357 گفتمانی است که جامعه را به مبارزه مداوم و رسیدن به پیروزی تشویق می‌کرده است.
 

کلیدواژه‌ها


آریان‌پور، امیراشرف (1393). موسیقی ایران از انقلاب مشروطه تا انقلاب جمهوری اسلامی. تهران: مؤسسه تألیفات، ترجمه و نشر آثار هنری (متن).
آقاگل‌زاده، فردوس (1390). تحلیل گفتمان انتقادی. تهران: علمی و فرهنگی.
آقاگل‌زاده، فردوس و مریم‌سادات غیاثیان. رویکردهای غالب در تحلیل گفتمان انتقادی. مجله زبان و زبان‌شناسی، دوره سوم بهار و تابستان 1386، شماره 5: 39
اخوان ثالث، مهدی (1381). سرکوه بلند. به انتخاب مرتضی کاخی. تهران: نشر زمستان.
تهماسبی، ارشد (1400). چگونگی موسیقی ایران. تهران: ماهور.
دریفوس، هیوبرت و پل رابینو (1389). میشل فوکو. ترجمة حسین بشریه، تهران: نی.
دلاور، علی (1385). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: انتشارات رشد.
راوندی، مرتضی (1356). تاریخ اجتماعی ایران جلد اول. تهران: امیرکبیر.
سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران (1389). موسیقی حماسی و انقلابی ایران. جلد دوم، تهران: شهرداری تهران.
سلطانی، علی‌اصغر (1387). قدرت، گفتمان و زبان. تهران: نی.
شقاقی، مهدی و مهدی فدایی (1392). تحلیل گفتمان انتقادی و کاربرد آن در پژوهش‌های علم اطلاع‌رسانی. نشریة تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی.
صدیقی، بهرنگ (1378). ناسیونالیزم ایرانی. رسالة دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات.
فرکلاف، نورمن (1389). تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمه فاطمه شایسته‌پیران و گروه مترجمان، تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه.
فوکو، میشل (1401). نظم اشیاء: دیرینه‌شناسی علوم انسانی. ترجمه یحیی امامی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
عارف قزوینی (1357). دیوان عارف قزوینی. به اهتمام عبدالرحمن سید‌آزاد. تهران: انتشارات امیرکبیر.
کریستین‌سن، آرتور (1372). ایران در زمان ساسانیان. ترجمة رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب.
کریمی، سعید (1399). جریان‌شناسی موسیقی مردم‌پسند ایران. تهران: ماهریس.
کسرایی، سیاوش (1378). از خون سیاوش. تهران: سخن.
کلانتری، علی و مهدی عباس‌زاده (1388). پژوهش‌های کیفی. تهران: اردیبهشت.
کوهستانی‌نژاد، مسعود (1384). موسیقی در عصر مشروطه. تهران: مهرنامک.
گودرزی، مرتضی (1390). گرافیک انقلاب. تهران: فرهنگستان هنر.
محسنی‌تبریزی، علیرضا (1395). روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیری. تهران: اطلاعات.
میرزایی، خلیل (1388). پژوهش، پژوهشگری و پژوهش‌نامه‌نویسی. تهران: جامعه‌شناسان.
ون‌دایک، تئون ای (1389). مطالعاتی در تحلیل گفتمان، از دستور متن تا گفتمان‌کاوی. ترجمه پیروز ایزدی و گروه مترجمان. تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها.

  • تاریخ دریافت 02 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 15 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 01 مهر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 مهر 1403
  • تاریخ انتشار 31 خرداد 1403