کولبری؛ زمینه های تکوین و تداوم آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جامعه شناسی، پژوهشگر پژوهشکده کُردستان شناسی، دانشگاه کُردستان، سنندج، ایران

2 استادیار جمعیت‌شناسی، دانشگاه کُردستان، سنندج، ایران

3 کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشگاه کُردستان، سنندج، ایران

چکیده
در مناطق مرزی کُردنشین، کولبری به یک سبک معیشتی و یکی از مهمترین مجاری امرار معاش تبدیل شده است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل روایت کولبران از زمینه ­های تکوین و تداوم کولبری است. روش­ شناسی پژوهش کیفی بوده و از روش تحلیل روایت استفاده شده است. میدان مورد مطالعه، فضای کولبری در شهرستان بانه است و نمونه آماری آن کولبران هستند. به این منظور با 19 نفر که حداقل 3 سال سابقه کولبری در مرزهای بانه داشتند، مصاحبه شد. در خصوص زمینه ­ها و بسترهای تکوین و تداوم کولبری به دو تم اصلی «اقتصاد مرزی تخریب ­شده» و «ساختار نابرابر» دست یافتیم. بنا به روایت کولبران، اقتصاد سیاسی مرز با حفظ و بازتولید وضعیت پیرامونی مناطق مرزی و نابرابری ساختاری پیوند دارد؛ از این منظر، کولبری نوعی تمهید و سیاست فرودست ­سازی تلقی می ­شود؛ سیاستی که بدنبال ادغام فرهنگی مناطق مرزی است بدون آن­که در تقسیم ملّی کار، نقش اقتصادی و اجتماعی برای این مناطق تعریف کند. بر مبنای این روایت، کولبری نه محصول انتخابِ اقتصادیِ حسابگرانه کولبران و نه نتیجه طبیعی اقتصاد محلی، بلکه پدیده­ای تحمیلی است و بر بحران نمایندگی (بازنمایی) سیاسی مناطق مرزی کُردنشین دلالت دارد.
 

کلیدواژه‌ها


 اصلانی اسلمرز،  عابد؛ ترانه، کامران؛ سبحانی، پرویز(1394). «بررسی عوامل و زمینه های موثر بر رشد گرایش به قاچاق کالا از منظر مرزنشینان (مطالعه موردی شهرستان بانه)»، پژوهش­نامه مطالعات مرزی، 3(1): 23-55.
 امان­پور، سعید؛ فرهمند، قاسم(1393). «ارزیابی مهم ترین عوامل مؤثر بر قاچاق کالا و سوخت در مناطق مرزی (نمونه موردی: دهستان مرگور)»، پژوهش­نامه مطالعات مرزی، 2(2): 1-21.
احمدرش، رشید(1397). «دیالکتیک مرز و توسعه: تحلیل جامعه‌شناختی دشواری‌های توسعه پایدار در مناطق مرزی غرب کشور»، توسعه محلی، 10(2): 266-245.
امیرپناهی، محمد(1397). «ساخت اجتماعی بازار؛ تحلیل جامعه‌شناختی پیدایش بازار با تأکید بر بازار بانه در استان کردستان»، مطالعات جامعه شناختی، 25(1): 115-87.
افضلی، رسول؛ رنجبری چیچوران، کمال(1399). «پیامدهای سیاسی اجتماعی پدیده کولبری در نواحی مرزی غرب کشور»، دانش انتظامی خراسان جنوبی، 9(3): 33-9.
پوزشی، مهدی؛ غفوری، پژمان؛ رسول­نیا، علی(1397). «تکوین مفهوم کولبری»، پنجمین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران، تهران.
توکلی، خالد(1396). «اصلاح قوانین گمرگی و بالابردن کیفیت کالای داخلی راهی به سوی حذف کولبری»، در خضری،امیرارسلان (1396) پیداوپنهان کولبری، مجموعه مصاحبه­ها، مقالات و یادداشت­هایی پیرامون ابعاد حقوقی، اجتماعی و اقتصادی کولبری، بدوکی، چتربازی و ته­لنجی، تهران: چراغ اندیشه،31-35.
حامدی، محمدعلی(1396). «ریشه­های پدیدآورنده کولبری و عدم توسعه محلی در مناطق مرزی»، صص 27-31 در خضری،امیرارسلان، پیدا و پنهان کولبری، مجموعه مصاحبه­ها، مقالات و یادداشت­هایی پیرامون ابعاد حقوقی، اجتماعی و اقتصادی کولبری، بدوکی، چتربازی و ته­لنجی، تهران: چراغ اندیشه.
خالدی، کوهسار(1396). «پدیده کوله­بری در استان­های کردنشین ایران»، صص: 70-82 در خضری، امیرارسلان(1396) پیداوپنهان کولبری، مجموعه مصاحبه­ها، مقالات و یادداشت­هایی پیرامون ابعاد حقوقی، اجتماعی و اقتصادی کولبری، بدوکی، چتربازی و ته­لنجی، تهران: چراغ اندیشه.
خانی، سعید؛ محمدزاده، حسین(1397). «زمینه‌های تاریخی و اجتماعی شکاف قومی در ایران»، مطالعات اجتماعی ایران، 12 (3)، 147- 125.
خانزادی، آزاد؛ صادقی­نسب، شبنم(1396). «رشد اقتصادی در چارچوب آمایش سرزمین: مطالعه موردی استان کردستان»، اولین همایش بین­المللی برنامه­ریزی اقتصادی توسعه پایدار و متوازن منطقه­ای: رویکردها و کاربردها، تهران.
خضرپور، محمد؛ صمدیان، منیر السادات؛ بیگدلو، رضا (1397). «تحلیل و شناسایی عوامل مؤثر بر برقراری امینت پایدار در راستای حل معضل کولبری (مورد مطالعه: شهرستان­های پیرانشهر، سردشت، بانه و مریوان)»، پژوهشنامه جغرافیای انتظامی، 6(24): 66-37.
 جلالیان، اسحاق(1398). «بررسی عوامل مؤثر بر ارتقاء امنیت پایدار مناطق مرزی مطالعه موردی: شهرستان مرزی سردشت»، پژوهش­نامه مطالعات مرزی،7(4): 86-61.
 جعفریان ، محمد حسن؛ احتشامی،  علی؛ حسنوند، غلامرضا(1394). «عوامل جغرافیائی مؤثر بر قاچاق موادمخدر از مرز استان هرمزگان»، پژوهش­نامه مطالعات مرزی،3(2):21 -43.
 دلپسند، کامل؛ محمدی، پریخان؛ آموسی، مجنون(1397). «بررسی جامعه­شناختی زیست‌جهان اجتماعی کولبران مرزی»، نخستین همایش ملی جامعه­شناسی مرز: سیاست­های توسعه و حیات اجتماعی مرزنشینان، سنندج: دانشگاه کردستان.
زارع شاه‌آبادی، اکبر؛ محمدی، آرزو(1399). «درک و فهم پدیده کولبری در شهرستان بانه»، جامعه­شناسی کاربردی، 32(1): 154-135.
رحمانی­پور، علیار؛ مرادی دیزگرانی، میلاد(1394). «تبیین عوامل موثر بر گرایش به قاچاق کالا در استان­های  مرزی، مطالعه موردی استان کرمانشاه»،  پژوهش­نامه مطالعات مرزی، 3(4): 159-180.
ریگی، فهیمه(1396). «رویکرد کیفی بر مقوله کولبری و بررسی فاکتورهای زمینه­ای و مؤثر بر آن»، صص: 55-64 در خضری،امیرارسلان، پیداوپنهان کولبری، مجموعه مصاحبه­ها، مقالات و یادداشت­هایی پیرامون ابعاد حقوقی، اجتماعی و اقتصادی کولبری، بدوکی، چتربازی و ته­لنجی، تهران: چراغ اندیشه،55-64.
شریف­پور، حامد؛ میرزایی، حسین؛ ایمانی جاجرمی، حسین(1402). «تحلیل جامعه­شناختی توسعه نامتعادل منطقه­ای و ذهنیت اجتماعی مردم مناطق مرزی کردستان (با تأکید بر برنامه­های توسعه بعد از انقلاب)»، توسعه محلی، 15(1): 253-271.
صمدی، سیدمعروف(1396). «مدیریت تمرگزگرا اصلی­ترین عامل بروز پدیده کولبری»، صص: 35-39 در خضری،امیرارسلان(1396) پیداوپنهان کولبری، مجموعه مصاحبه­ها، مقالات و یادداشت­هایی پیرامون ابعاد حقوقی، اجتماعی و اقتصادی کولبری، بدوکی، چتربازی و ته­لنجی، تهران: چراغ اندیشه.
عبده­زاده، سیروان؛ فتح­الهی، سعید(1394). «بازارچه­های مرزی و احساس امنیت اقتصادی-اجتماعی روستائیان مرزنشین (مورد مطالعه: بازارچه ها و روستاهای مرزی شهرستان»، مطالعات امنیت اجتماعی، 6(43): 37-66.
عنبری، موسی؛ عبده­زاده، سیروان(1397). «برساخت اجتماعی پدیده کولبری در مناطق مرزی غرب ایران (واکاوی زیست­جهان انتقادی کنشگران محلی در شهرستان بانه)»، توسعه محلی، 12(1): 185-153.
 غلامی، نبی­اله(1396). «سازوکارهای پیشگیری وضعی از قاچاق اسلحه در مناطق مرزی (مطالعه موردی مرز شیخ صله)»، پژوهش­نامه مطالعات مرزی،5(2):20-1
قادرزاده، امید؛ محمدپور، احمد؛ قادری، امید(1392). «مطالعه کیفی تأثیرات بازارچه­های مرزی بر تداوم پدیده قاچاق»، جامعه‌شناسی کاربری، 24(3): 194-175.
 قادرزاده، امید؛ محمدزاده، حسین(1397). «مطالعه پیمایشی هویت­طلبی قومی و سیاسی­شدن قومیت کردهای ایران»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، 7(1): 19-42.
قادرزاده، امید؛ بخشیان، روح الله(1398). «زمینه‌ها و دلالت‌‌های نظم اجتماعی؛ مطالعه کیفی کارکنان ناجا»، پژوهش­های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، 8(1): 61-84.
قادرزاده، امید(1401). «مشکله‌ همبستگی در جامعه چند قومی ایران: فراترکیب مطالعات موجود»، بررسی مسائل اجتماعی ایران، 13(1): 5-42.
قادرزاده، هیرش؛ غیاثوند، احمد(1401). «مطالعه کیفی بسترهای تداوم کولبری در منطقه مرزی بانه»، پژوهش­نامه مطالعات مرزی، 10(4): 63-86.
فرهمند، قاسم؛ امان پور، سعید (1392). «ارزیابی مهمترین عوامل مؤثر بر قاچاق کالا و سوخت و بررسی تأثیرات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آن بر منطقه(نمونه موردی: دهستان مرگور)»، پژوهش­نامه مطالعات مرزی، 1(1): 1-22.
کاستلز، مانوئل (1385). قدرت هویت، ترجمه حسین چاووشیان، تهران: طرح نو.
 کاروانی،  عبدالطیف؛  پورمنافی، ابوالفضل؛ رییسی، سمیه(1399). «تحلیل کیفی شرایط و عوامل علی فقر و ناامنی در مناطق مرزی مطالعه موردی: استان سیستان و بلوچستان»،پژوهش­نامه مطالعات مرزی،8 (4):79-61.
مرکز آمار ایران(1395). سرشماری عمومی نفوس و مسکن، قابل دسترسی در سایت مرکز آمار ایران.
ملاعباسی، محمد(1394). تصور عصر پساتوسعه، مجموعه مقالات، تهران: نشر ترجمان.
ملازهی، پیرمحمد(1396). «بررسی عوامل شکل­دهنده پدیده کولبری و بدوکی در کردستان و بلوچستان»، صص: 18-23 در خضری،امیرارسلان، پیداوپنهان کولبری، مجموعه مصاحبه­ها، مقالات و یادداشت­هایی پیرامون ابعاد حقوقی، اجتماعی و اقتصادی کولبری، بدوکی، چتربازی و ته­لنجی، تهران: چراغ اندیشه،18-23.
محمودی، محمدامین؛ مرادی، علی(1400). «کولبری، برآیندِ سیاست‌های معطوف به توسعه‌نیافتگی (مطالعه کیفی کولبران شهر پاوه)»، جامعه‌شناسی فرهنگ و هنر، 3(3): 21-1.
 میرزایی پور،  برومند؛ فتحی،  سروش؛ شیری، طهمورث(1399). «بررسی عوامل فرهنگی گرایش به قاچاق کالا در شهرهای مرزی کرمانشاه»، پژوهش­نامه مطالعات مرزی،8(2):1-14.
ولی­پور، ایمان (1400). رنکینگ اقتصادی استان­ها. قابل بازیابی در سایت
ولیقلی‌زاده، علی؛ حسین‌نژاد، اسماعیل(1395). «ارزیابی نقش بازارچه­های مشترک مرزی در توسعه و رفاه مناطق مرزنشین (مطالعه موردی: بازارچه مرزی سیران بند بانه)»، پژوهش­نامه مطالعات مرزی،  4(4): 1-21.
هدایت، عثمان؛ باسیتی، شهرام (1399). «مرزنشینی، اقتصاد مرزی و آسیب­های خانواده (مورد مطالعه: شهرهای مرزی بانه و مریوان)»، رفاه اجتماعی، 20(7): 180-141.
هدایتی، سیدهاشم (1396). «شناسایی پتانسیل­ها و عوامل توسعه­ای مناطق مرزی راهکاری برای کاهش کولبری»، صص: 23-27 در خضری،امیرارسلان (1396) پیداوپنهان کولبری، مجموعه مصاحبه­ها، مقالات و یادداشت­هایی پیرامون ابعاد حقوقی، اجتماعی و اقتصادی کولبری، بدوکی، چتربازی و ته‌لنجی، تهران: چراغ اندیشه.
دوره 17، شماره 4
ویژه نامه مرز و مرزنشینی
زمستان 1402
صفحه 79-104

  • تاریخ دریافت 26 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 22 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 05 شهریور 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 آبان 1403
  • تاریخ انتشار 01 آبان 1403