تحلیل تفاوت‌های اجتماعی و اقتصادی مناطق مرزی و غیرمرزی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه مهاجرت و شهرنشینی، موسسه تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران

2 استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 استادیار گروه مهاجرت و شهرنشینی، موسسه تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران

چکیده
در این مطالعه با رجوع به ادبیات توسعه به بررسی تفاوت‌ استان‌ها و شهرستان‌های مرزی و غیر مرزی در شاخص‌های جمعیتی- اجتماعی و اقتصادی پرداخته شده است. روش مطالعه تحلیل ثانویه داده‌های حاصل از سرشماری و سالنامه‌‌های آماری سال 1395 است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد از نظر متغیرهای اقتصادی- اجتماعی، در هر دو سطح استانی و شهرستانی، تفاوت معنی‌دار و تایید شده‌ای بین مناطق مرزی و غیر مرزی وجود دارد. در هر دو سطح مطالعه، مناطق مرزی دارای نسبت باسوادی و نسبت افراد دارای تحصیلات عالی کمتری از مناطق غیرمرزی هستند. در کنار این دو متغیر، درصد بیکاری به ویژه بیکاری جوانان نیز در مناطق مرزی بیشتر از غیرمرزی است. نتایج مطالعه همچنین نشان می‌دهد از لحاظ ویژگی‌های جمعیتی مانند نسبت شهرنشینی، میزان مهاجرت و میانگین سنی نیز تفاوت‌های آشکاری بین دو منطقه وجود دارد. کمبود فرصت‌های شغلی، ضعف و عدم دسترسی به امکانات آموزشی، تمرکز منابع و تسهیلات در مناطق مرکزی موجب جریان مهاجرت از سوی مناطق مرزی به سمت مناطق مرکزی شده است.
 

کلیدواژه‌ها


ابراهیم­زاده، عیسی؛ موسوی، میرنجف و کاظمی­زاد، شمس­اله (1391). "تحلیل فضایی نابرابریهای منطقه‌ای میان مناطق مرزی و مرکزی ایران". فصلنامه ژئوپلیتیک، 8(1)، 214-235.
ابراهیمی‌‌مستکانی، عابد و احمدوند، مصطفی (1394). "ارزیابی تاثیرات اجتماعی –اقتصادی بازارچه مرزی سِرو بر توسعه مناطق روستایی پیرامون". پژوهش‌های روستایی، 6(2)، 369- 388.
احمدی، مرضیه؛ فلاحتی، علی و دل‌انگیزان، سهراب (1399). "بررسی پویای انتقال نابرابری منطقه‌ای در ایران (مطالعه موردی: استان‌های ایران)". فصلنامه اقتصاد مقداری (بررسی‌های اقتصادی سابق)، 17(1)، 119-85.
آهنچیان، محمدرضا.(1386). "فرصت های آموزشی و نابرابری های منطقه ای در مدارس مناطق مرزی و غیرمرزی استان خراسان رضوی". مجله علوم تربیتی و روانشناسی، 14(3)، 44-27.
بهشتی، محمد باقر؛ محمدزاده، پرویز و جمشیدی، عذرا (1397). "بررسی نابرابری‌های توزیع درآمد میان استان‌های ایران با استفاده از رویکرد تحلیل اکتشافی داده‌های فضایی". فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی. 26(85)، 150-109.
پورطاهری، مهدی و رومینا، ابراهیم (1400). "تحلیلی بر تفاوت‌های فضایی الگوی سکونت و فعالیت در مناطق مرزی و غیرمرزی ایران". نشریه جغرافیا و توسعه، 19(63)، 175-198.
دانش مهر، حسین و هدایت، عثمان (1399). "مرزنشینی و به حاشیه راندگی امر آموزش: اتنوگرافی نهادی وضعیت آموزش و پرورش در مناطق مرزی استان کردستان". دوفصلنامه مسائل اجتماعی ایران، 12(2)، 136-115.
رستمعلی زاده، ولی اله (1397). "ارزیابی توسعه پایدار شهری شهرستان‌های مرزی کشور". مجله مطالعات جمعیتی. 4(2)، 180-135.
رستمعلی زاده، ولی اله (1398). تحلیل وضعیت توسعه پایدار روستایی- شهری شهرستان‌های مرزی کشور. تهران: موسسه تحقیقات جمعیت کشور.
شهبازین، سعیده (1400). بررسی نقش مهاجرت در نرخ رشد جمعیت استان های کشور. تهران: موسسه تحقیقات جمعیت کشور.
شهبازین، سعیده؛ عباسی‌شوازی، محمدجلال و عسکری‌ندوشن، عباس (1396). "تغییرات الگوهای سکونتی ایران با تأکید بر مهاجرت داخلی طی دوره 1395-1370"، دوفصلنامه مطالعات جمعیتی، 3(2)، 183-153.
شیخ بیگلو، رعنا؛ تقوایی، مسعود و وارثی، حمیدرضا (1391). "تحلیل فضایی محرومیت و نابرابری‌های توسعه در شهرستان‌های ایران". فصلنامه رفاه اجتماعی، 12(46)، 214-189.
صادقی، رسول و شکریانی، محسن (1395). "تحلیل نوسانات فضایی تأثیر توسعه بر مهاجرت داخلی بین شهرستانی در ایران". مجله توسعه محلی (روستایی- شهری)، 8(2)، 270-245.
عسکری ندوشن، عباس؛ لشکری، احسان و فرامرزیان، سمیه (1395). "رابطه شاخص های توسعه و مهاجرپذیری شهرستان های ایران"، فصلنامه تحلیل اجتماعی نظم و نابرابری، 8(1)، 152-127.
عندلیب، علیرضا و مطوف، شریف (1388). "توسعه و امنیت در امایش مناطق مرزی ایران"، مجله باغ نظر، 6(12)، 76-57.
عندلیب، علیرضا (1380). نظریه پایه و اصول آمایش سرزمین مناطق مرزی جمهوری اسلامی‌‌ایران. تهران: انتشارات دوره عالی جنگ.
فتح اللهی، جمال؛ کفیلی، وحید و تقی زادگان، علی رضا (1396). "شکاف توسعه استان‌های ایران". پژوهشهای اقتصاد توسعه و برنامه ریزی. 6(1)، 118-99.
فیروزآبادی، سیداحمد؛ راغفر، حسین و احمدی، هیوا (1399). "سیاست های تجارت مرزی و نقش آن در زندگی تحصیلی جوانان مرزنشین". مجله بررسی مسائل اجتماعی ایران، 10(2)، 54-29.
لطفی، صدیقه؛ شهابی شهمیری، مجتبی و روشناس، ساسان (1394). "بررسی ارتباط بین ساختار فضایی و نابرابری‌های منطقه‌ای در استان‌های کشور". مطالعات جغرافیای مناطق خشک، 6(21)، 29-15.
مشفق، محمود؛ حسینی، قربان؛ خانی، سعید و قهرمانی، علیرضا (1394). "مقایسه ویژگی های جمعیتی مناطق مرزی و غیرمرزی و تبعات امنیتی آن". پژوهشنامه مطالعات مرزی، 3(2)، 23-1.
مصیب زاده، علی؛ مظفری نیا، اسماء و شبستر، محسن (1400). "تحلیلی بر نابرابری‌های فضایی و سنجش وضعیت توسعه منطقه‌ای در استان‌های ایران". فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، 10(40)، 84-71.
نظم فر، حسین؛ محمدی حمیدی، سمیه و اکبری، مجید (1397). "بررسی نابرابری‌های توسعه در استان‌های کشور در راستای تحقق توسعه پایدار". فصلنامه مجلس و راهبرد، 25(94)، 339-297.
یاسوری، مجید (1388). "بررسی وضعیت نابرابری منطقه‌ای در استان خراسان رضوی". مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 7(12)، 223-201.
ابراهیم­زاده، عیسی؛ موسوی، میرنجف و کاظمی­زاد، شمس­اله (1391). "تحلیل فضایی نابرابریهای منطقه‌ای میان مناطق مرزی و مرکزی ایران". فصلنامه ژئوپلیتیک، 8(1)، 214-235.
ابراهیمی‌‌مستکانی، عابد و احمدوند، مصطفی (1394). "ارزیابی تاثیرات اجتماعی –اقتصادی بازارچه مرزی سِرو بر توسعه مناطق روستایی پیرامون". پژوهش‌های روستایی، 6(2)، 369- 388.
احمدی، مرضیه؛ فلاحتی، علی و دل‌انگیزان، سهراب (1399). "بررسی پویای انتقال نابرابری منطقه‌ای در ایران (مطالعه موردی: استان‌های ایران)". فصلنامه اقتصاد مقداری (بررسی‌های اقتصادی سابق)، 17(1)، 119-85.
آهنچیان، محمدرضا.(1386). "فرصت های آموزشی و نابرابری های منطقه ای در مدارس مناطق مرزی و غیرمرزی استان خراسان رضوی". مجله علوم تربیتی و روانشناسی، 14(3)، 44-27.
بهشتی، محمد باقر؛ محمدزاده، پرویز و جمشیدی، عذرا (1397). "بررسی نابرابری‌های توزیع درآمد میان استان‌های ایران با استفاده از رویکرد تحلیل اکتشافی داده‌های فضایی". فصلنامه پژوهش‌ها و سیاست‌های اقتصادی. 26(85)، 150-109.
پورطاهری، مهدی و رومینا، ابراهیم (1400). "تحلیلی بر تفاوت‌های فضایی الگوی سکونت و فعالیت در مناطق مرزی و غیرمرزی ایران". نشریه جغرافیا و توسعه، 19(63)، 175-198.
دانش مهر، حسین و هدایت، عثمان (1399). "مرزنشینی و به حاشیه راندگی امر آموزش: اتنوگرافی نهادی وضعیت آموزش و پرورش در مناطق مرزی استان کردستان". دوفصلنامه مسائل اجتماعی ایران، 12(2)، 136-115.
رستمعلی زاده، ولی اله (1397). "ارزیابی توسعه پایدار شهری شهرستان‌های مرزی کشور". مجله مطالعات جمعیتی. 4(2)، 180-135.
رستمعلی زاده، ولی اله (1398). تحلیل وضعیت توسعه پایدار روستایی- شهری شهرستان‌های مرزی کشور. تهران: موسسه تحقیقات جمعیت کشور.
شهبازین، سعیده (1400). بررسی نقش مهاجرت در نرخ رشد جمعیت استان های کشور. تهران: موسسه تحقیقات جمعیت کشور.
شهبازین، سعیده؛ عباسی‌شوازی، محمدجلال و عسکری‌ندوشن، عباس (1396). "تغییرات الگوهای سکونتی ایران با تأکید بر مهاجرت داخلی طی دوره 1395-1370"، دوفصلنامه مطالعات جمعیتی، 3(2)، 183-153.
شیخ بیگلو، رعنا؛ تقوایی، مسعود و وارثی، حمیدرضا (1391). "تحلیل فضایی محرومیت و نابرابری‌های توسعه در شهرستان‌های ایران". فصلنامه رفاه اجتماعی، 12(46)، 214-189.
صادقی، رسول و شکریانی، محسن (1395). "تحلیل نوسانات فضایی تأثیر توسعه بر مهاجرت داخلی بین شهرستانی در ایران". مجله توسعه محلی (روستایی- شهری)، 8(2)، 270-245.
عسکری ندوشن، عباس؛ لشکری، احسان و فرامرزیان، سمیه (1395). "رابطه شاخص های توسعه و مهاجرپذیری شهرستان های ایران"، فصلنامه تحلیل اجتماعی نظم و نابرابری، 8(1)، 152-127.
عندلیب، علیرضا و مطوف، شریف (1388). "توسعه و امنیت در امایش مناطق مرزی ایران"، مجله باغ نظر، 6(12)، 76-57.
عندلیب، علیرضا (1380). نظریه پایه و اصول آمایش سرزمین مناطق مرزی جمهوری اسلامی‌‌ایران. تهران: انتشارات دوره عالی جنگ.
فتح اللهی، جمال؛ کفیلی، وحید و تقی زادگان، علی رضا (1396). "شکاف توسعه استان‌های ایران". پژوهشهای اقتصاد توسعه و برنامه ریزی. 6(1)، 118-99.
فیروزآبادی، سیداحمد؛ راغفر، حسین و احمدی، هیوا (1399). "سیاست های تجارت مرزی و نقش آن در زندگی تحصیلی جوانان مرزنشین". مجله بررسی مسائل اجتماعی ایران، 10(2)، 54-29.
لطفی، صدیقه؛ شهابی شهمیری، مجتبی و روشناس، ساسان (1394). "بررسی ارتباط بین ساختار فضایی و نابرابری‌های منطقه‌ای در استان‌های کشور". مطالعات جغرافیای مناطق خشک، 6(21)، 29-15.
مشفق، محمود؛ حسینی، قربان؛ خانی، سعید و قهرمانی، علیرضا (1394). "مقایسه ویژگی های جمعیتی مناطق مرزی و غیرمرزی و تبعات امنیتی آن". پژوهشنامه مطالعات مرزی، 3(2)، 23-1.
مصیب زاده، علی؛ مظفری نیا، اسماء و شبستر، محسن (1400). "تحلیلی بر نابرابری‌های فضایی و سنجش وضعیت توسعه منطقه‌ای در استان‌های ایران". فصلنامه جغرافیا و مطالعات محیطی، 10(40)، 84-71.
نظم فر، حسین؛ محمدی حمیدی، سمیه و اکبری، مجید (1397). "بررسی نابرابری‌های توسعه در استان‌های کشور در راستای تحقق توسعه پایدار". فصلنامه مجلس و راهبرد، 25(94)، 339-297.
یاسوری، مجید (1388). "بررسی وضعیت نابرابری منطقه‌ای در استان خراسان رضوی". مجله جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، 7(12)، 223-201.
دوره 17، شماره 4
ویژه نامه مرز و مرزنشینی
زمستان 1402
صفحه 53-78

  • تاریخ دریافت 28 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 04 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 14 مهر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 آبان 1403
  • تاریخ انتشار 01 آبان 1403