توزیع قدرت در شبکه روابط نخبگان سیاسی ایران پساانقلاب: با تأکید بر شبکه روابط اعضای هیئت‌ دولت‌های هفتم تا دهم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری جامعه شناسی دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشیار گروه جامعه شناسی دانشگاه تربیت مدرس

3 استاد جامعه شناسی دانشگاه الزهرا

چکیده
مسأله این پژوهش ناظر بر توزیع قدرت در شبکه روابط نخبگان سیاسی در ایران پساانقلاب است. دستگاه نظری تحقیق معطوف به بررسی توزیع قدرت سیاسی است. به لحاظ تجربی نیز با بهره‌مندی از رویکرد روشی تحلیل شبکه­، ساخت شبکه‌روابط و نوع توزیع قدرت در میان نخبگان سیاسی بررسی شده است. در این مطالعه ساخت شبکه قدرت ناظر بر قوه مجریه و اعضای هیئت دولت‌های هفتم تا دهم است. 
شواهد تجربی این مطالعه بیانگر آن است که ساختار شبکه روابط نخبگان سیاسی در تمامی دولت‌های مورد بررسی از انسجام و تراکم بالایی برخوردار بوده است. داده‌های موجود دلالت بر آن دارد که آشنایی و وجود ارتباطات مشترک نقش مهمی در تحرک سیاسی و دستیابی به قدرت در میان نخبگان داشته و در این میان پیشینه روابط کاری برآمده از ریشه‌های آشنایی تاریخی در مبارزات انقلابی و جنگ بیش از انواع دیگر ارتباطات، در شکل‌گیری شبکه روابط نخبگان سیاسی نقش داشته است. روند ساخت شبکه‌روابط نیز نشان از تمرکزگرایی بیشتر در دولت­های هشتم و دهم، به ویژه در روابط حزبی دارد که حاکی از شکل‌گیری احزاب دولتی است. نکته مهم اما آن است که برغم تجانس و همسان­گزینی بالا در شبکه روابط نخبگان سیاسی، ساختار شبکه روابط دولت‌ها، فضای دو قطبی در ساحت سیاسی جامعه ایران را بازنمایی می‌کند.

کلیدواژه‌ها


ازغندی، علیرضا (1376). ناکارآمدی نخبگان سیاسی ایران بین دو انقلاب. تهران: نشر قومس.
باتامور، تی.بی (1369). نخبگان و جامعه، ترجمه علیرضا طیب. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
باستانی، سوسن؛ رئیسی، مهین (1390). «روش تحلیل شبکه: استفاده از رویکرد شبکه­های کل در مطالعه اجتماعات متن باز». مجله مطالعات اجتماعی ایران، دوره پنجم، شماره 2، 31-57.
باستانی، سوسن؛ صالحی، مریم (1386). «سرمایه اجتماعی شبکه و جنسیت: بررسی ویژگی‌های ساختی، تعاملی و کارکردی شبکه اجتماعی زنان و مردان در تهران». نامه علوم اجتماعی، شماره 30،  63-95.
بروجردی، مهرزاد (1397). «2332 نفر: حلقه قدرت در جمهوری اسلامی». رادیو زمانه، تاریخ مراجعه به سایت 23 مردادماه 1397، www.radiozamaneh.com/407194.
بهشتی، مژگان (1391). «رابطه مرکزیت قدرت در شبکه­های اجتماعی با انگیزش به کار در سازمان». پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا.
چلبی، مسعود (1389). جامعه شناسی نظم: تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی. تهران: نشر نی.
چلبی، مسعود (1390). تحلیل اجتماعی در فضای کنش. چاپ دوم، تهران: نشر نی.
عیوضی، محمدرحیم و ملیحه رمضانی (1389). «بررسی پایگاه اجتماعی هیئت وزیران جمهوری اسلامی ایران(1368-1388)». راهبرد یاس، ش 24: 43 ـ 78.
زونیس، ماروین (1387). روانشناسی نخبگان سیاسی ایران. ترجمه پرویز صالحی، سلیمان امین زاده و زهرا لبادی، تهران: انتشارات چاپخش.
ساعی، علی (1377). «بررسی طبقه اجتماعی نمایندگان مجلس شورای اسلامی». مجله مدرس علوم انسانی، شماره 8: 63-37.
ساعی، علی (1400). چرخش نخبگان قدرت در ایران (1357-1398). تهران: انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.
شجیعی، زهرا (1372). نخبگان سیاسی ایران: از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی نمایندگان مجلس شورای ملی. جلد اول، تهران: انتشارات سخن.
شجیعی، زهرا (1383). نخبگان سیاسی ایران: از انقلاب مشروطیت تا انقلاب اسلامی نخست وزیران و وزیران در ایران. جلد دوم، تهران: انتشارات سخن.
فاضلی بیرجندی، محمود (1393). از مهدی بازرگان تا حسن روحانی. تهران: نشر پایان.
کاستلز، مانوئل (1396). قدرت ارتباطات، ترجمه حسین بصیریان جهرمی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
کوزر، لوئیس آلفرد (1383). زندگی و اندیشه بزرگان جامعه شناسی. محسن ثلاثی (مترجم)، تهران: انتشارات علمی.
میلز، سیرایت (1383). نخبگان قدرت. حمید مولانا. انتشارات فرهنگ مکتوب.
ندیمی، زهرا (1390). «بررسی ساختار نخبگان سیاسی ایران و ساختار چرخش آن بعد از انقلاب». رساله دکتری، دانشگاه شهید بهشتی.
ندیمی، زهرا (1390). «تحرک شغلی مسئولان سیاسی ایران». مسائل اجتماعی ایران، سال دوم، شماره 2:  185-215.
نَش، کیت (1393). جامعه شناسی سیاسی معاصر؛ جهانی شدن، سیاست، قدرت. محمدتقی دلفروز (مترجم)، تهران انتشارات کویر.
Boroujerdi, M. & Rahimkhani, K. (2018). Postrevolutionary Iran: A political Handbook. Syracuse University Press.
Buchta, W. (2000). Who rules Iran- The structure of power in Islamic Republic. The Washington Institute for near east policy.
DiMaggio, P. & Garip, F. (2012). “Network Effects and Social Inequality”. The Annual Review of Sociology, No.38: 93–118.
Domhoff, G. W. (2000). “Who Rules America? Power and Politics” [online]. Available from: http://faculty.ccc.edu/aberger/Who%20Rules%20America.pdf.
Domhoff, G. W. (2005a). Basics of Studying Power[online]. Available from: http://whorulesamerica.net/methods/studying_power.html, 2018.
Domhoff, G. W. (2005b). Power Structure Research and the Hope for Democracy. Available from:
Erickson, B. H. (1997). “Social networks and History”. Historical methods: A journal of quantitative and interdisciplinary history, Vol. 30, No.3; 149-157.
Fisman, R.; Shi, J.; Wang, Y. and Wu, W. (2017). Connections and the Selection of China's Political Elite. Harvard China seminar [online], Available from: https://sticerd.lse.ac.uk.
Granovetter, M. )1973(. “The Strength of Weak Ties”, American Journal of Sociology. Vol 78, Issue 6: 1360-1380.
Granovetter, M. )1983(. “The Strength of Weak Ties: A Network Theory Revisited” [online]. State University of New York, Stony Brook, Available from: www.citeseerx.ist.psu.edu .
Kadushin, C. (2012). Understanding Social Networks. Published by Oxford University press.
Keller, F. B. (2015). “Networks of Power: Using Social Network Analysis to understand who will rule and who is really in charge in the Chinese Communist Party”. Journal of East Asian Studies; Vol. 16, No. 1; 17-41
Knoke, D. (2003). Political networks: the structural perspective. Published by the Press Syndicate of the University of Cambridge.
Kostiuchenko, T. (2011). “Central Actors and Groups in Political Elite: Advantages of Network Approach”. Polish Sociological Review, 174: 195–204.
Lin, N. (1999). “Social Networks and Status Attainment”. The Annual Review of Sociology, Vol.25: 467-487.
Lin, N. (2000). “Inequality in Social Capital”.  Contemporary Sociology, Vol.29, No.6: 785-795.
Lin, N. (2004). Social Capital: A Theory of Social Structure and Action. Cambridge University Press.
Lin, N. (2005). “A Network Theory of Social Capital”. in Handbook on Social Capital, edited by Dario Castiglione, Oxford University Press.
Pritchard, M. A. (2014). Formal Systems and Informal Networks: Iranian Power Politics in Principle and Practice. Master of Global Policy Studies, the University of Texas at Austin.
Rakel E. P. (2008). The Iranian Political Elite, State and Society Relations, and Foreign Relations since the Islamic Revolution. Universities van Amsterdam.
Vanhanen, T. (1997). Prospects of Democracy. A Study of 172 Countries. London and New York: Routledge.
Wellman, B. (1983). “Network Analysis: Some Basic Principles”. Sociological Theory, Vol.1: 155-200.

  • تاریخ دریافت 19 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 20 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 15 تیر 1403
  • تاریخ اولین انتشار 15 تیر 1403
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1402