نویسندگان

1 استاد فقید مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور

2 استادیار دانشکدة علوم‌اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی

3 استادیار پژوهشکدة مطالعات اجتماعی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

حفظ شرافت علم و ارتقای اخلاق علم در ایران مستلزم مشارکت کنشگران علم در تحول ساختاری نهاد علم و بهره‌گیری از تجربیات جهانی است. در این مقاله، با طرح سه پرسش اصلی به بررسی برنامه‌ها و عملکرد انجمن‌های علمی ایران در زمینة اخلاق علم می‌پردازیم؛ ازجمله اینکه انجمن‌های علمی برای ارتقای اخلاق علم چه فعالیت‌هایی انجام می‌دهند، بر سر راه فعالیت‌های خود با چه مشکلاتی روبه‌رو هستند، و درنهایت، این انجمن‌ها، در جایگاه بخشی از صاحبان نفع و نفوذ علم در ایران، برای ارتقای اخلاق علم چه پیشنهادهایی دارند. برای پاسخ به این پرسش‌ها، پیمایشی با استفاده از پرسش‌نامه و طرح پرسش‌های باز در میان انجمن‌های علمی ایران صورت گرفت که 113 انجمن پرسش‌ها را پاسخ دادند و بازگرداندند. تحلیل یافته‌ها نشان می‌دهد که انجمن‌های علمی در ایران به مسئله‌مندی و ضرورت توجه به اخلاق علم اذعان دارند و پیشنهادهای آنها برای مقابله با هنجارشکنی و پیش‌گیری از ناراستی‌های علمی در سه بعد «آموزش»، «الگوسازی حرفه‌ای» و پی‌گیری «تغییرات ساختاری و سازمانی» درخور توجه است، اما تحقق این اهداف مستلزم وجود ساختار پشتیبان، امکانات لازم برای پیش‌گیری از هنجارگریزی، مجازات هنجارگریزان و ازهمه‌مهم‌تر صیانت از استقلال انجمن‌های علمی است، مسئله‌ای که با توجه به ماهیت انجمن‌های علمی ایران و جایگاه ساختاری آنها در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به‌سادگی ممکن نیست.
 

کلیدواژه‌ها

رزنیک، دیوید (1394) جایگاه اخلاق پژوهش علمی، ترجمة عباس کاردان، تهران: پژوهشکدة مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
کمیسیون انجمن‌های علمی ایران (1395) جدول امتیازدهی عملکرد یک‌سالة انجمن‌های علمی سال 1394. دسترسی در
قاراخانی، معصومه و سید آیت‌الله میرزایی (1396) اخلاق علم در علوم اجتماعی ایران، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
قانعی راد، محمد امین (1385) تعاملات و ارتباطات در جامعه علمی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
قانعی‌راد، محمدامین، معصومه قاراخانی و سید آیت‌الله میرزایی (1396) مطالعة کارکرد انجمن‌‌های علمی در گسترش اخلاق حرفه‌ای علم در ایران، طرح پژوهشی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.
میرزایی، سید آیت‌الله و معصومه قاراخانی (1397) «ساختارسازی فساد در آموزش‌عالی ایران»، جامعه‌پژوهی فرهنگی، در فرآیند داوری.
Bird, Stephanie J. (1998) The Role of Professional societies: Codes of Conduct and Their Enforcement, Science and Engineering Ethics, Volume 4, Issue 3, 315 – 320.
Caelleigh, Addeane S. (2003)  Roles for Scientific Societies in Promoting Integrity in Publication Ethics, Science and Engineering Ethics, Volume 9, Issue 2, 221-24.
Dumez, Elizabeth (2000)   The Role and Activities of  Scientific Societies in Promoting Research ntegrity,http://www.aaas.org/spp/dspp/sfrl/projects/integrity.htm
Frankel, Mark. S (1993) Professional Societies and Responsible Research Conduct, National Academy of Sciences (US), National Academy of Engineering (US) and Institute of Medicine (US) Panel on Scientific Responsibility and the Conduct of Research. Responsible Science: Ensuring the Integrity of the Research Process: Volume II.Washington (DC): National Academies Press, Retrieved from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK
Frankel, Mark S. & and Stephanie J. Bird (2003) The Role of Scientific Societies in Promoting Research Integrity, Science and Engineering Ethics Volume 9, Issue 2,pp. 139-140.
Levineand, Felice J.  & Joyce M. Iutcovich(2003) Challenges in Studying the Effects of Scientific Societies on Research Integrity, Science and Engineering Ethics, Volume 9, Issue 2, 257-268.
Iutcovich, Joyce M.& John M. Kennedy and Felice J. Levine(2003) “ Establishing an Ethical Climate in Support of  Research Integrity: Efforts and Activities of the American Sociological Association”, Science and Engineering Ethics, Volume 9, Issue 2, pp. 201- 205.
Iverson, Margot; Mark S. Frankel, and Sanyin, Siang(2003) Scientific Societies and Research Integrity: What Are They Doing and How Well Are They Doing It?,  Science and Engineering Ethics , Volume 9, Issue 2,pp. 141-158.
Professional Ethics Report (1995) Publication of the American Association for the Advancement of Science Scientific Freedom, Responsibility & Law Program in collaboration with Committee on Scientific Freedom & Responsibility Professional Society Ethics Group, Volume VIII, Number. 2, Spring.
Professional Ethics Report (1996) Publication of the American Association for the Advancement of ScienceScientific Freedom, Responsibility & Law Program in collaboration with Committee on Scientific Freedom & Responsibility Professional Society Ethics Group, Volume IX, Number. 4, Fall.
Professional Ethics Report (2001) Publication of the American Association for the Advancement of Science Scientific Freedom, Responsibility & Law Program in collaboration with Committee on Scientific Freedom & Responsibility Professional Society Ethics Group, Volume XIV, Number 2, Spring.
Professional Ethics Report (2003) Publication of the American Association for the Advancement of Science Scientific Freedom, Responsibility & Law Program in collaboration with Committee on Scientific Freedom & Responsibility Professional Society Ethics Group, Volume XVI,  Number. 1, winter.
Professional Ethics Report (2010) Publication of the American Association for the Advancement of ScienceScientific Freedom, Responsibility & Law Program in collaboration with Committee on Scientific Freedom & Responsibility Professional Society Ethics Group, Volume XXIII,  Number. 4, Fall.
Professional Ethics Report (2012) Publication of the American Association for the Advancement of ScienceScientific Freedom, Responsibility & Law Program in collaboration with Committee on Scientific Freedom & Responsibility Professional Society Ethics Group, Volume XXV,  Number. 3, Summer.
Malm, Linda (1995( Professional Ethics Report,  Published by the American Association for the Advancement of Science, Scientific Freedom, Responsibility and Law Program, in collaboration with theCommittee on Scientific Freedom and Responsibility and the Professional Society Ethics Group,Volume VIII, Number 2, Spring. Retrieved fromhttp://www.aaas.org/spp/sfrl/per/per1.htm[5/17/2011 11:32:18 AM], Date In 15/04/2015