کلیدواژه‌ها = هویت ملی

چگونگی آگاهی مورخین ایرانی از سلسله‌های واقعی ماد، هخامنشی، سلوکی و اشکانی

دوره 20، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 5-8

https://doi.org/10.22034/jss.2026.742511

احمد اشرف

چکیده توجه: چکیده حاضر ماشینی است و توسط تحریریه مجله آماده شده است. برای خوانش دیدگاه، فایل پیوست را بارگذاری کنید. هیئت تحریریه فصلنامه از آقای دکتر اجلالی، برای ارتباط با آقای دکتر اشرف و ارسال یادداشت ایشان کمال تشکر را دارند.

زمینه و هدف:
آگاهی مورخان و دانشمندان ایرانی از سلسله‌های ماد، هخامنشی، سلوکی و اشکانی تا پیش از عصر مشروطه بسیار محدود بود و بخش مهمی از شناخت تاریخی ایرانیان از این دوره‌ها به منابع و پژوهش‌های جدید غربی وابسته شد. هدف این پژوهش بررسی چگونگی شکل‌گیری آگاهی ایرانیان از تاریخ این سلسله‌ها و تبیین عوامل مؤثر در پیدایش این تحول تاریخی است.
روش و داده‌ها: این پژوهش با رویکرد تاریخی و توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و داده‌های آن بر پایه بررسی منابع و آثار تاریخی، نوشته‌های پژوهشگران ایرانی و نتایج تحقیقات باستان‌شناسان و ایران‌شناسان اروپایی است. نقش پژوهشگرانی چون هنری راولینسن، ارنست هرتسفلد، محمدعلی فروغی و مشیرالدوله پیرنیا در این روند بررسی شده است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که از اواخر قرن نوزدهم، هم‌زمان با گسترش کاوش‌های باستان‌شناسی و ترجمه کتیبه‌ها، آگاهی ایرانیان از تاریخ باستان افزایش یافت. فروغی از نخستین دانشمندانی بود که به مطالعات غربی توجه کرد و پیرنیا با گردآوری و ترجمه منابع گوناگون، این مطالعات را گسترش داد.
بحث و نتیجه‌گیری: مهم‌ترین علت این ناآگاهی، غلبه سنت شفاهی و محرمانه دانستن تاریخ و آموزه‌های دینی و در نتیجه فقدان منابع مکتوب درباره برخی سلسله‌های پیشاساسانی بود. بنابراین، شناخت نوین تاریخ ایران باستان عمدتاً در نتیجه پیوند میان پژوهش‌های باستان‌شناختی غربی و فعالیت علمی پژوهشگران ایرانی شکل گرفت.

سه دیدار با هویت ایرانی

دوره 20، شماره 1، بهار 1405، صفحه 5-13

https://doi.org/10.22034/jss.2026.741878

احمد اشرف

چکیده توجه: چکیده حاضر ماشینی است و توسط تحریریه مجله آماده شده است. برای خوانش دیدگاه، فایل پیوست را بارگذاری کنید. هیئت تحریریه فصلنامه از آقای دکتر اجلالی، برای ارتباط با آقای دکتر اشرف و ارسال یادداشت ایشان کمال تشکر را دارند.

زمینه و هدف: هویت ایرانی در دوره‌های مختلف تاریخی معنا و صورت یکسانی نداشته است. احمد اشرف در این مقاله با بازگویی سه مواجهه شخصی و پژوهشی خود با مسئله هویت، شکل‌گیری و تحول دیدگاهش را شرح می‌دهد. هدف مقاله روشن‌کردن تفاوت میان «هویت ایرانی» در گذشته و «هویت ملی ایرانی» در معنای امروزی آن است؛ تمایزی که به باور نویسنده، در برخی روایت‌های تاریخ ایران نادیده گرفته می‌شود.
روش و داده‌ها: مقاله با رویکرد جامعه‌شناسی تاریخی و به شیوه‌ای روایی و تحلیلی نوشته شده است. نویسنده تجربه‌های دوران کودکی و نوجوانی، مشاهدات خود از عشایر و روستاییان در سال ۱۳۴۵ و پژوهش‌های بعدی‌اش را کنار هم می‌گذارد. بخش تاریخی بحث بر بررسی متون تاریخ، جغرافیا، اندرزنامه‌ها و آثار ادبی استوار است. اشرف توضیح می‌دهد که برای پیگیری کاربرد نام «ایران» و واژه‌های مرتبط، شواهد این منابع را گردآوری و برحسب دوره تاریخی بررسی کرده است.
یافته‌ها: تجربه‌های میدانی نویسنده نشان می‌دهد که آشنایی با سرودها و نمادهای ملی لزوماً به معنای درک یکسان از مفهوم ایران نبوده است؛ برخی کودکان عشایری «ایران» را با شهر نزدیک خود می‌شناختند و برخی روستاییان واژه «ملت» را در معنای دینی به کار می‌بردند. در بررسی تاریخی، مقاله میان پیشینه فرهنگی، قومی و دینی ایده ایران و صورت‌بندی سیاسی آن تمایز می‌گذارد و، با استناد به دیدگاه نیولی، برجسته‌شدن معنای سیاسی «ایران» را به دوره ساسانی نسبت می‌دهد. نویسنده همچنین تداوم تاریخ سنتی ایران را از راه خدای‌نامه‌ها، شاهنامه و روایت‌های شفاهی توضیح می‌دهد و برای هویت ایرانی پس از دوره ساسانی تا پیدایش دولت ملی، چند مرحله تحول قائل می‌شود.
بحث و نتیجه‌گیری: از نظر اشرف، تداوم برخی روایت‌ها و نمادهای ایرانی به معنای ثابت‌ماندن مفهوم هویت در طول تاریخ نیست. آگاهی تاریخی و فرهنگی ایرانیان در دوره‌های گذشته را باید در زمینه همان دوره‌ها فهمید و با هویت ملیِ وابسته به دولت ملی در عصر جدید یکی ندانست. مقاله از این راه، نسبت‌دادن مفهوم امروزی ملیت به دوره‌های باستانی را نقد می‌کند و بر ضرورت خواندن منابع تاریخی بدون عطف‌به‌ماسبق‌کردن مفاهیم جدید تأکید دارد.

تبیین جامعه‌شناختی رفتار انتخاباتی شهروندان استان مازندران در انتخابات رئیس‌جمهوری

دوره 13، شماره 3، پاییز 1398، صفحه 110-132

https://doi.org/10.22034/jss.2019.43308

سیدیعقوب موسوی، سیدیاسر قربانپور گنجی

چکیده هدف پژوهش حاضر، مطالعة جامعه‌شناختی رفتار انتخاباتی شهروندان استان مازندران در انتخابات رئیس‌جمهوری است. روش مطالعه توصیفی-‌تحلیلی از نوع مقطعی و پیمایشی است که با استفاده از پرسش‌نامة محقق‌ساخته انجام ‌شده است. جامعة آماری تحقیق را زنان و مردان بالای 18 سال ساکن در استان مازندران تشکیل می‌دهند. به‌منظور انتخاب نمونة آماری، از فرمول کوکران استفاده شد و 384 نفر نمونه انتخاب شدند. مطابق نتایج پیمایش، در میان گروه‌های شغلی و افراد در مقاطع تحصیلی گوناگون، رفتار انتخاباتی متفاوت است. رگرسیون خطی نشان می‌دهد که از میان متغیرهای مستقل تحقیق، هویت ملی، شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌ها، اولویت‌های ارزشی، و هویت دینی به‌ترتیب بیشترین تأثیر را بر رفتار انتخاباتی دارند.
 

تحلیل جامعه شناختی گرایش به هویت ملی و هویت قومی با تأکید بر احساس محرومیت نسبی دربین جوانان شهر ایلام

دوره 11، 2(ویژه ایلام)، تابستان 1396، صفحه 5-24

میترا رئوفی، محمد باقر تاج الدین، ژیلا مشهدی میقانی

چکیده مقالة حاضر حاصل مطالعه ای تجربی درباب هویت ملی، هویت قومی واحساس محرومیت نسبی است. جامعة آماری پژوهش را جوانان  15تا  29سالة ساکن
در شهر ایلام تشکیل داده اند که  400 نفر از آنان به منزلة نمونة آماری، با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای، انتخاب شده اند. برای جمع آوری اطلاعات از
روش پرسشنامه استفاده شده است. پیدایش احساس محرومیت نسبی پدیده ای جدید و ناشی از تغییر اجتماع بشری و خروج جامعه از لفاف ایستای سنتی است، احساسی
که ممکن است منشأ ناهنجاریهای اجتماعی و سیاسی بسیاری باشد. در چارچوب نظری، از نظریة محرومیت نسبی رابرت گر و نظریات هویت جنکینز و اسمیت استفاده
شده است. یافته ها نشان میدهد میان میزان احساس محرومیت نسبی در بعد اقتصادی و میزان گرایش به هویت ملی در بعد سیاسی رابطه ای معنادار و معکوس وجود دارد. میان میزان احساس محرومیت نسبی در بعد اقتصادی و میزان گرایش به هویت قومی در بعد سیاسی نیز رابطة معنادار و مستقیم وجود دارد.

تحلیل جامعه‌شناختی رابطه سبک زندگی و هویت ملی (نمونه‌ای مطالعاتی در چهار شهراستان لرستان)

دوره 9، شماره 3، پاییز 1394، صفحه 27-52

نورالدین اله دادی، محمد جواد زاهدی، هوشنگ نایبی، شهناز صداقت زادگان

چکیده هویت ملی یکی از مقوله­های بسیار مهم و اساسی است که در سال­های اخیر هم در ادبیات سیاسی، اجتماعی و هم در سیاستگذاری­های فرهنگی به صورت جدی مورد توجه قرار گرفته است. سبک زندگی از جمله عوامل مهمی است که تأثیر
تعیین­­کننده­ای بر هویت ملی دارد. برخلاف جامعه سنتی در جامعه معاصر به واسطه ظهور جامعه مصرفی، سبک زندگی و تعین بخشی آن در حوزه­های دیگر و از جمله هویت ملی اهمیت بیشتری یافته است. این مقاله به دنبال تبیین رابطه میان سبک زندگی و هویت ملی در چهار شهر استان لرستان شامل خرم آباد، بروجرد، دورود و الشتر است. استراتژی این تحقیق قیاسی و از تکنیک پیمایش و ابزار پرسشنامه برای جمع­آوری داده­ها استفاده شده است. نتایج مدل معادلات ساختاری نشان می­دهد که سبک زندگی مدرن به شکل مستقیم 5/0 درصد و ملی تأثیر می­گذارد. همچنین در زمینه تأثیر سبک زندگی بر روی دینداری نتایج نشان می­دهد که سبک مدرن 7/0- درصد منفی بر روی دینداری تأثیر می­گذارد و سبک سنتی 19/0 درصد بر روی دینداری تأثیر می­گذارد. بنابراین سبک زندگی مدرن و سنتی به صورت غیر مستقیم و از طریق دینداری نیز بر هویت ملی اثر گذارند. علاوه بر آن در زمیته تأثیر دینداری بر روی هویت ملی نیز دینداری به شکل مستقیم 21/0 درصد بر هویت ملی تأثیر می­گذارد.   سبک سنتی 33/0 درصد بر هویت