انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 20 1 2026 05 22 Three Encounters with Iranian Identity سه دیدار با هویت ایرانی 5 13 741878 10.22034/jss.2026.741878 FA احمد اشرف استاد بازنشسته و پژوهشگر همکار، مرکز ایران‌شناسی دانشگاه کلمبیا، دانشگاه کلمبیا، آمریکا Journal Article 2026 06 22 Note: This machine-generated abstract was prepared by the journal’s editorial team. Please consult the full article for the author’s original argument. Background and Objective: Iranian identity has not had a uniform meaning or form across historical periods. Recounting three personal and scholarly encounters with the question of identity, Ahmad Ashraf traces the development of his views. The article aims to distinguish “Iranian identity” in earlier periods from “Iranian national identity” in its modern sense—a distinction that, in the author’s view, some accounts of Iranian history overlook. Methods and Sources: The article adopts a historical sociological approach and combines narrative with analysis. Ashraf draws on his childhood and adolescent experiences, his observations of nomadic communities and villagers in 1345 SH (1966–67), and his subsequent research. The historical discussion examines works of history and geography, advice literature, and literary texts. To trace the use of the name “Iran” and related terms, Ashraf describes collecting evidence from these sources and examining it by historical period. Findings: The author’s field observations suggest that familiarity with national songs and symbols did not necessarily imply a shared understanding of Iran. Some children in nomadic communities associated “Iran” with a nearby town, while some villagers used the term Mellat in a religious sense. In its historical analysis, the article distinguishes the cultural, ethnic, and religious antecedents of the idea of Iran from its political formulation. Drawing on Gnoli’s interpretation, it locates the emergence of a distinctly political meaning of “Iran” in the Sasanian period. Ashraf also explains how Iran’s traditional history was transmitted through the Khwaday-namags, the Shahnameh, and oral narratives, and identifies several stages in the development of Iranian identity between the post-Sasanian period and the emergence of the modern nation-state. Discussion and Conclusion: For Ashraf, the persistence of certain Iranian narratives and symbols does not mean that the concept of identity remained unchanged throughout history. The historical and cultural consciousness of Iranians in earlier periods must be understood in its own context and distinguished from the national identity associated with the modern nation-state. The article therefore challenges the projection of modern concepts of nationality onto antiquity and emphasizes the need to read historical sources without applying later concepts retrospectively. توجه: چکیده حاضر ماشینی است و توسط تحریریه مجله آماده شده است. برای خوانش دیدگاه، فایل پیوست را بارگذاری کنید. هیئت تحریریه فصلنامه از آقای دکتر اجلالی، برای ارتباط با آقای دکتر اشرف و ارسال یادداشت ایشان کمال تشکر را دارند. زمینه و هدف: هویت ایرانی در دوره‌های مختلف تاریخی معنا و صورت یکسانی نداشته است. احمد اشرف در این مقاله با بازگویی سه مواجهه شخصی و پژوهشی خود با مسئله هویت، شکل‌گیری و تحول دیدگاهش را شرح می‌دهد. هدف مقاله روشن‌کردن تفاوت میان «هویت ایرانی» در گذشته و «هویت ملی ایرانی» در معنای امروزی آن است؛ تمایزی که به باور نویسنده، در برخی روایت‌های تاریخ ایران نادیده گرفته می‌شود. روش و داده‌ها: مقاله با رویکرد جامعه‌شناسی تاریخی و به شیوه‌ای روایی و تحلیلی نوشته شده است. نویسنده تجربه‌های دوران کودکی و نوجوانی، مشاهدات خود از عشایر و روستاییان در سال ۱۳۴۵ و پژوهش‌های بعدی‌اش را کنار هم می‌گذارد. بخش تاریخی بحث بر بررسی متون تاریخ، جغرافیا، اندرزنامه‌ها و آثار ادبی استوار است. اشرف توضیح می‌دهد که برای پیگیری کاربرد نام «ایران» و واژه‌های مرتبط، شواهد این منابع را گردآوری و برحسب دوره تاریخی بررسی کرده است. یافته‌ها: تجربه‌های میدانی نویسنده نشان می‌دهد که آشنایی با سرودها و نمادهای ملی لزوماً به معنای درک یکسان از مفهوم ایران نبوده است؛ برخی کودکان عشایری «ایران» را با شهر نزدیک خود می‌شناختند و برخی روستاییان واژه «ملت» را در معنای دینی به کار می‌بردند. در بررسی تاریخی، مقاله میان پیشینه فرهنگی، قومی و دینی ایده ایران و صورت‌بندی سیاسی آن تمایز می‌گذارد و، با استناد به دیدگاه نیولی، برجسته‌شدن معنای سیاسی «ایران» را به دوره ساسانی نسبت می‌دهد. نویسنده همچنین تداوم تاریخ سنتی ایران را از راه خدای‌نامه‌ها، شاهنامه و روایت‌های شفاهی توضیح می‌دهد و برای هویت ایرانی پس از دوره ساسانی تا پیدایش دولت ملی، چند مرحله تحول قائل می‌شود. بحث و نتیجه‌گیری: از نظر اشرف، تداوم برخی روایت‌ها و نمادهای ایرانی به معنای ثابت‌ماندن مفهوم هویت در طول تاریخ نیست. آگاهی تاریخی و فرهنگی ایرانیان در دوره‌های گذشته را باید در زمینه همان دوره‌ها فهمید و با هویت ملیِ وابسته به دولت ملی در عصر جدید یکی ندانست. مقاله از این راه، نسبت‌دادن مفهوم امروزی ملیت به دوره‌های باستانی را نقد می‌کند و بر ضرورت خواندن منابع تاریخی بدون عطف‌به‌ماسبق‌کردن مفاهیم جدید تأکید دارد.

http://www.jss-isa.ir/article_741878_2a055aef69d87b26a5b41c986e706994.pdf

انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 20 1 2026 09 24 A Sociological Analysis of the Causal Pathways Leading to Different Patterns of Suicide Attempt Behavior among At-Risk Adolescents in Mashhad تحلیل جامعه‌شناختی مسیرهای علّی منتهی به انواع رفتارهای اقدام به خودکشی در نوجوانان در معرض خطر شهر مشهد 14 37 738614 10.22034/jss.2026.2090175.1953 FA منصوره گلی دانشجوی دکتری جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0009-0009-6462-4115 مرضیه ابراهیمی دانشیار جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران ایران 0000-0002-8707-0786 Journal Article 2026 06 13 Background and aim: Suicide attempts among adolescents are a multidimensional phenomenon that cannot be explained solely by individual factors and require attention to familial and social contexts. This study aimed to identify the causal configurations affecting different types of suicide attempt behaviors among adolescents in Mashhad. Data and method: This study was conducted using a mixed-methods approach, employing qualitative content analysis and qualitative comparative analysis based on Boolean algebra. Data were collected through semi-structured interviews with 61 adolescents aged 15 to 18 years who had experienced non-fatal suicide attempts. Participants were selected through purposive sampling and based on the principle of maximum variation. Findings: The findings revealed four main types of suicide attempts, including “escape from suffering,” “impulsive-reactive,” “protest-communicative,” and “existential.” Dysfunctional family relationships were the central causal condition across all types. In the escape from suffering type, the simultaneous presence of structural family breakdown, social isolation, and environmental pressures played a determining role. The impulsive-reactive type emerged in families with relative cohesion but harmful emotional relationships. The existential type was explained by structural loneliness and a crisis of meaning, while the protest-communicative type was explained by the lack of legitimate channels for expressing protest and environmental pressures. Conclusion: The findings indicate that family dysfunction, in interaction with weak intermediary and support institutions, places adolescents in a cycle of suffering and structural impasse, shaping different pathways to suicide attempts. Therefore, effective prevention requires interventions beyond the individual level, based on strengthening families and developing social and support networks. زمینه و هدف: اقدام به خودکشی در میان نوجوانان پدیده‌ای چندبعدی است که تبیین آن تنها با عوامل فردی امکان‌پذیر نیست و مستلزم توجه به زمینه‌های خانوادگی و اجتماعی است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی ترکیب‌های علّی مؤثر بر انواع رفتارهای اقدام به خودکشی در نوجوانان شهر مشهد انجام شد. روش و داده‌ها: این پژوهش با رویکرد ترکیبی و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و تحلیل مقایسه‌ای کیفی مبتنی بر منطق جبر بولی انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند با ۶۱ نوجوان ۱۵ تا ۱۸ ساله دارای تجربه اقدام به خودکشی ناموفق گردآوری شد. مشارکت‌کنندگان با نمونه‌گیری هدفمند و رعایت اصل حداکثر تنوع انتخاب شدند. یافته‌ها: یافته‌ها چهار سنخ اصلی اقدام به خودکشی شامل «فرار از رنج»، «تکانشی–واکنشی»، «اعتراضی–پیام‌رسان» و «وجودی» را آشکار ساخت. روابط ناکارآمد خانوادگی شرط علّی محوری در همه سنخ‌ها بود. در سنخ فرار از رنج، هم‌زمانی فروپاشی ساختاری خانواده، انزوای اجتماعی و فشارهای محیطی نقش تعیین‌کننده داشت. سنخ تکانشی–واکنشی در خانواده‌های دارای انسجام نسبی اما روابط عاطفی آسیب‌زا شکل گرفت. سنخ وجودی با تنهایی ساختاری و بحران معنا و سنخ اعتراضی–پیام‌رسان با فقدان کانال‌های مشروع برای بیان اعتراض و فشارهای محیطی تبیین شد. بحث و نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد ناکارآمدی خانواده، در تعامل با ضعف نهادهای میانجی و حمایتی، نوجوانان را در چرخه‌ای از رنج و بن‌بست ساختاری قرار داده و مسیرهای متفاوت اقدام به خودکشی را شکل می‌دهد. ازاین‌رو، پیشگیری مؤثر مستلزم مداخلاتی فراتر از سطح فردی، مبتنی بر تقویت خانواده و توسعه شبکه‌های حمایتی و اجتماعی است.

http://www.jss-isa.ir/article_738614_505a13edd514fd9cffab9fbaf8e4f083.pdf

انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 20 1 2026 05 23 Data Governance, and Participation in the Digital Welfare State: A Case Study of the Iranian Welfare Database حکمرانی داده و مشارکت در دولت رفاهِ رقومی (دیجیتال)، مطالعه موردی پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان 38 59 741112 10.22034/jss.2026.2089913.1949 FA علی شکوری دانشیار، گروه برنامه‌ریزی اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران حمید عبداللهیان استاد، گروه ارتباطات اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. سعیده صدیقی دانشجوی دکتری رفاه اجتماعی، گروه برنامه‌ریزی اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0006-7616-373X Journal Article 2026 05 28 Background and Objective: This article assesses data governance in the Iranian Welfare Information Database (IWID) through critical policy analysis, drawing on data justice and historical institutionalism. Although Iran’s transition toward data-driven social policy seeks better targeting and more efficient resource allocation, the key question is whether this architecture is grounded in meaningful participation, transparency, accountability, and data justice. Methods and Data: This qualitative study is based on more than 25 semi-structured interviews with senior managers, deputies, specialized advisors, and researchers in welfare and data; participation in more than 35 expert meetings; and analysis of official documents from 2024–2025. Data were interpreted through combined thematic analysis in dialogue with data justice and historical institutionalism. Findings: The findings show that IWID reproduces a centralized model of data governance at three levels: citizenship, community, and institutional. Citizens become objects of visibility; local communities and civil society organizations are marginalized; and welfare institutions lack interpretive participation in data. This pattern is rooted in the post-revolutionary institutional trajectory and fragmented welfare institutions, which have constrained multilevel mechanisms of participation, transparency, and accountability. Discussion and Conclusion: Without redesigning participation rules—including standardized self-reporting, the right to appeal and explanation, the right not to be datafied, meaningful roles for local communities, and differentiated analytical access for welfare institutions—data-driven social policy in Iran risks knowledge inequalities, concentration of interpretive power, and structural de-participation. زمینه و هدف: این مقاله با تلفیق «عدالت داده» و «نهادگرایی تاریخی»، حکمرانی داده در «پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان» را با رویکرد تحلیل سیاست انتقادی ارزیابی می‌کند. گذار به سیاست‌گذاری اجتماعی داده‌محور با هدف ارتقای هدف‌گیری و کارآمدسازی تخصیص منابع دنبال می‌شود؛ اما پرسش اصلی آن است که این معماری تا چه حد بر مشارکت معنادار، شفافیت، پاسخ‌گویی و عدالت داده‌ای بنا شده است. روش و داده‌ها: پژوهش کیفی با رویکرد تحلیل سیاست انتقادی انجام شد. داده‌ها از بیش از ۲۵ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با مدیران ارشد، معاونان، مشاوران و پژوهشگران این حوزه، حضور در بیش از ۳۵ جلسه تخصصی، و تحلیل اسناد رسمی طی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ گردآوری شد. داده‌ها با تحلیل مضمونی ترکیبی و در گفت‌وگو با عدالت داده و نهادگرایی تاریخی تفسیر شدند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد معماری موجود در سه سطح شهروندی، اجتماع‌محور و نهادی، الگوی متمرکزی از حکمرانی داده را بازتولید می‌کند: شهروند به موضوع رؤیت بدل می‌شود، اجتماعات محلی و نهادهای مدنی به حاشیه می‌روند، و نهادهای رفاهی از مشارکت تفسیرگرانه در داده‌ها محروم می‌مانند. ریشه‌های این الگو در مسیر نهادی پس از انقلاب و تثبیت نهادهای حمایتی جزیره‌ای است؛ مسیری که سازوکارهای چندسطحی مشارکت، شفافیت و پاسخ‌گویی را محدود کرده است. بحث و نتیجه‌گیری: سیاست‌گذاری اجتماعی داده‌محور در ایران، بدون بازطراحی قواعد مشارکت، از جمله خوداظهاری استاندارد، حق اعتراض و توضیح‌پذیری، حق داده‌نشدن، نقش‌آفرینی اجتماعات محلی و دسترسی تفکیک‌پذیر برای نهادهای رفاهی، با خطر نابرابری دانشی، تمرکز قدرت تبیینی و مشارکت‌زدایی ساختاری مواجه است.

http://www.jss-isa.ir/article_741112_3ff9e85ead9467e3ac373c78454373db.pdf

انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 20 1 2026 09 24 Representation of Extremism in Dostoevsky’s Demons: A Qualitative Content Analysis Based on Identity Crisis, Gradual Radicalization, and Fear Management بازنمایی افراط‌گرایی در رمان شیاطین داستایفسکی: تحلیل محتوای کیفی بر پایه بحران هویت، رادیکال‌شدن تدریجی و مدیریت ترس 60 81 740701 10.22034/jss.2026.2093951.1961 FA احسان حمیدی زاده استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، بخش جامعه‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0001-7143-0188 فاطمه طوبایی دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0009-0001-9225-8302 زهرا معانی دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، بخش جامعه‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0001-7143-0188 Journal Article 2026 07 09 Background and aim: This article examines the representation of extremism in Fyodor Dostoevsky’s Demons. Rather than treating ideological violence as the direct product of a single doctrine or personality type, it asks how crises of identity and meaning become connected to group organization, existential anxiety, and the moral treatment of others within the novel’s narrative structure. Data and method: The study uses structured qualitative content analysis of Soroush Habibi’s Persian translation of Demons. Meaning units were selected from dialogue, narrative description, character action, and event sequences involving Stavrogin, Pyotr Verkhovensky, Kirillov, Shatov, Stepan Trofimovich, and several female and child figures. Identity crisis, gradual radicalization, and terror management served as sensitizing concepts; subcategories were refined through repeated reading and comparison of textual evidence. Findings: Extremism is represented as the interaction of identity instability, group pressure, shame, fear, moral emptiness, and the instrumentalization of others. Pyotr converts individual vulnerabilities into organizational violence through secrecy, threat, the manipulation of moral language, and shared crime. Stavrogin and Kirillov reveal distinct existential and ethical trajectories, while Shatov represents the possibility—and cost—of leaving the radical group. Conclusion: Demons portrays extremist violence as a multilevel process rather than an inevitable consequence of identity crisis or fear. Violence becomes stabilized when unstable commitments, coercive group mechanisms, and existential pressures reinforce one another and when other persons are reduced to instruments of power, cohesion, pleasure, or elimination. زمینه و هدف: این مقاله بازنمایی افراط‌گرایی را در رمان شیاطین داستایفسکی بررسی می‌کند. به‌جای تلقی خشونت ایدئولوژیک به‌عنوان محصول مستقیم یک آموزه یا تیپ شخصیتی واحد، پژوهش حاضر می‌پرسد بحران‌های هویت و معنا چگونه در ساختار روایی رمان با سازمان‌دهی گروهی، اضطراب وجودی و نحوۀ مواجهۀ اخلاقی با دیگری پیوند می‌خورند. روش و داده‌ها: پژوهش با استفاده از تحلیل محتوای کیفی ساختاریافته و براساس ترجمۀ فارسی سروش حبیبی از رمان شیاطین انجام شده است. واحدهای معنایی از گفت‌وگوها، توصیف‌های روایی، کنش شخصیت‌ها و توالی رویدادهای مربوط به ستاوروگین، پیوتر ورخاویِنسکی، کیریلف، شاتوف، استپان ترافیمویچ و چند شخصیت زن و کودک استخراج شدند. بحران هویت، رادیکال‌شدن تدریجی و مدیریت ترس به‌عنوان مفاهیم حساس‌کننده به کار رفتند و زیرمقوله‌ها از طریق خوانش مکرر و مقایسۀ شواهد متنی پالایش شدند. یافته‌ها: فراط‌گرایی در رمان حاصل تعامل بی‌ثباتی هویتی، فشار گروهی، شرم، ترس، خلأ اخلاقی و ابزارشدن دیگری است. پیوتر از طریق رازداری، تهدید، دست‌کاری زبان اخلاقی و ایجاد همدستی در جرم، آسیب‌پذیری‌های فردی را به خشونت سازمان‌یافته تبدیل می‌کند. ستاوروگین و کیریلف مسیرهای وجودی و اخلاقی متفاوتی را آشکار می‌سازند، درحالی‌که شاتوف امکان خروج از گروه افراطی و هزینۀ این خروج را نشان می‌دهد. بحث و نتیجه‌گیری: مان شیاطین خشونت افراطی را فرایندی چندسطحی نشان می‌دهد، نه پیامد ناگزیر بحران هویت یا ترس. خشونت هنگامی تثبیت می‌شود که تعهدهای بی‌ثبات، سازوکارهای الزام‌آور گروهی و فشارهای وجودی یکدیگر را تقویت کنند و اشخاص دیگر به ابزار قدرت، انسجام، لذت یا حذف تقلیل یابند.

http://www.jss-isa.ir/article_740701_acc0882e2d7f3e2fbf7787342c756820.pdf

انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 20 1 2026 05 22 Adolescent Leisure Styles in the Digital Age: A Sociological Explanation of the Role of Family Cultural and Economic Capital سبک‌های فراغتی نوجوانان در عصر دیجیتال: تبیین جامعه‌شناختی نقش سرمایه‌های خانوادگی و ارتباط با عملکرد تحصیلی 82 111 741881 10.22034/jss.2026.2097098.1991 FA محمد قدیم‌پرست بی ریا اباتری دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران 0009-0005-7059-9332 محمد رضا اقدامی استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران 0000-0001-8396-737X علی یعقوبی چوبری دانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران 0000-0003-4839-0442 Journal Article 2026 08 09 ackground and aim: This study examined adolescents’ leisure styles in the digital age, focusing on their associations with family cultural and economic capital and with academic achievement. The framework drew on Bourdieu’s theory of cultural capital, DiMaggio’s account of cultural participation and educational advantage, and Castells’ network society perspective. Data and method: A cross-sectional survey was conducted among 321 secondary-school students in Khomam County, northern Iran, selected through multistage sampling. Data from a researcher-developed questionnaire were analyzed in SPSS 26 using principal component analysis (PCA) with Varimax rotation, Pearson correlations, and multiple regression. Findings: PCA supported five leisure styles—cultural-learning, digital-communicative, physical-sportive, passive-media, and high-risk/excitement-seeking—explaining 63.7% of total variance (KMO = 0.721; Bartlett’s χ²(120) = 1462.09, p < .001). Cultural capital showed broader and more consistent associations with leisure styles than economic capital, significantly predicting cultural-learning, passive-media, and physical-sportive leisure. Digital-communicative leisure was unrelated to family capital and was more strongly associated with age and residence. In the multivariable academic-performance model, cultural-learning leisure was positively associated with GPA, whereas high-risk/excitement-seeking leisure was negatively associated; other styles had no independent effects. Conclusion: Adolescent leisure is socially patterned and educationally consequential. Its quality and orientation appear more important than access to time or material resources alone, supporting complementary use of cultural capital and network society perspectives. The findings also underscore the value of family, school, and digital-literacy initiatives that expand constructive leisure opportunities. زمینه و هدف: پژوهش حاضر به تبیین جامعه‌شناختی سبک‌های فراغتی نوجوانان در عصر دیجیتال و بررسی ارتباط آنها با سرمایه فرهنگی و اقتصادی خانواده و عملکرد تحصیلی پرداخته است. چارچوب نظری با بهره‌گیری از نظریه سرمایه فرهنگی بوردیو، تبیین دی‌ماجیو از پیوند مشارکت فرهنگی با مزیت آموزشی و دیدگاه جامعه شبکه‌ای کاستلز تدوین شد. روش و داده‌ها: این پژوهش پیمایشی و مقطعی بر روی 321 دانش‌آموز دوره متوسطه شهرستان خمام، منتخب با نمونه‌گیری چندمرحله‌ای، انجام شد. داده‌های پرسشنامه محقق‌ساخته با تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) و چرخش واریماکس، همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه در SPSS 26 تحلیل شدند. یافته‌ها: تحلیل مؤلفه‌های اصلی، پنج سبک فرهنگی ـ یادگیری، دیجیتال ـ ارتباطی، بدنی ـ ورزشی، رسانه‌ای منفعل و پرخطر ـ هیجانی را شناسایی کرد که 63.7 درصد واریانس کل را تبیین کردند (KMO=0.721؛ Bartlett’s χ²(120)=1462.09؛ p<0.001). سرمایه فرهنگی در مقایسه با سرمایه اقتصادی، ارتباط گسترده‌تر و منسجم‌تری با سبک‌های فراغتی داشت و فراغت فرهنگی ـ یادگیری، رسانه‌ای منفعل و بدنی ـ ورزشی را به‌طور معنادار پیش‌بینی کرد. فراغت دیجیتال ـ ارتباطی با سرمایه‌های خانوادگی رابطه معناداری نداشت و بیشتر با سن و محل سکونت مرتبط بود. در مدل چندمتغیره عملکرد تحصیلی، فراغت فرهنگی ـ یادگیری با معدل رابطه مستقل مثبت و فراغت پرخطر ـ هیجانی رابطه مستقل منفی داشت؛ سایر سبک‌ها سهم مستقل معناداری نداشتند. بحث و نتیجه‌گیری: فراغت نوجوانان الگویی اجتماعی دارد و با تفاوت‌های آموزشی مرتبط است. کیفیت و جهت‌گیری فعالیت‌های فراغتی بیش از صرف دسترسی به زمان یا منابع مادی اهمیت دارد و بهره‌گیری مکمل از دیدگاه‌های سرمایه فرهنگی و جامعه شبکه‌ای می‌تواند تبیین دقیق‌تری از تفاوت‌های فراغتی نوجوانان فراهم سازد.

http://www.jss-isa.ir/article_741881_dd37a8d6e99d8135dcf354e1b65d62a3.pdf

انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 20 1 2026 05 22 The Reproduction of Gender Domination and the Erosion of Marital Intimacy: A Process Model of the Care-Bonding Cycle بازتولید سلطه جنسیتی و فرسایش صمیمیت زناشویی: ارائه مدل فرایندی چرخه پیوندآفرینی مراقبتی 112 140 739050 10.22034/jss.2026.2094673.1970 FA مهسا میرحسینی دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0009-0007-8127-7480 سیدعلیرضا افشانی استاد جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0000-0002-2311-3329 حسین افراسیابی استاد جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0000-0002-2311-3329 ملیحه علی‌مندگاری دانشیار جمعیت‌شناسی، گروه جمعیت‌شناسی و مردم‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران. 0000-0001-9346-9374 Journal Article 2026 07 16 Background and aim: Marital intimacy is a fundamental component of the quality of marital relationships and family well-being. However, the social and relational mechanisms contributing to its erosion have received comparatively limited attention. This study aimed to explain the process of reproducing gender domination and how it is linked to the erosion of marital intimacy. Data and method: This qualitative study employed Charmaz’s constructivist grounded theory approach. Participants were 29 married women and men from Yazd, Iran, selected through purposive maximum-variation sampling. Data were collected through semi-structured interviews and analyzed using initial, focused, and theoretical coding, constant comparison, and theoretical memo-writing. Findings: The findings showed that gender domination does not directly reduce marital intimacy; rather, it operates through a gradual and cumulative process. The reproduction of gender norms and unequal power relations constrains couples’ capacity to recognize each other’s needs and provide responsive care. This disruption weakens mutual recognition and perceptions of relational justice, ultimately leading to the erosion of emotional capital and a decline in marital intimacy. Based on these findings, a processual model of the Care-Bonding Cycle of Erosion was conceptualized. Conclusion: The model demonstrates that marital intimacy develops through a dynamic cycle of need recognition, caring responsiveness, mutual recognition, and relational justice. Disruption of this cycle shifts the relationship from a pathway of care-based bonding toward a pathway of erosion. The primary contribution of this study is its processual explanation of how unequal power relations are transformed into the gradual erosion of emotional bonds within marital life. زمینه و هدف: صمیمیت زناشویی یکی از مؤلفه‌های اساسی کیفیت روابط زوجی و بهزیستی خانواده است، بااین‌حال، سازوکارهای اجتماعی و رابطه‌ای مؤثر بر فرسایش آن کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. پژوهش حاضر با هدف تبیین فرایند بازتولید سلطه جنسیتی و چگونگی پیوند آن با فرسایش صمیمیت زناشویی انجام شد. روش و داده‌ها: . این پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریه داده‌بنیاد سازه‌گرایانه چارمز انجام گرفت. مشارکت‌کنندگان ۲۹ نفر از زنان و مردان متأهل شهر یزد بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و حداکثر تنوع انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با استفاده از کدگذاری اولیه، متمرکز و نظری، مقایسه مستمر و یادداشت‌نویسی نظری تحلیل شدند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که سلطه جنسیتی به‌طور مستقیم موجب کاهش صمیمیت زناشویی نمی‌شود، بلکه از طریق فرایندی تدریجی و انباشتی عمل می‌کند. بازتولید هنجارهای جنسیتی و روابط نابرابر قدرت، ظرفیت زوجین برای نیازشناسی و پاسخ‌دهی مراقبتی را محدود می‌سازد، این اختلال به تضعیف بازشناسی متقابل و ادراک عدالت رابطه‌ای و در نهایت به فرسایش سرمایه عاطفی و کاهش صمیمیت می‌انجامد. بر پایه این یافته‌ها، مدل فرایندی فرسایش چرخه پیوندآفرینی مراقبتی مفهوم‌پردازی شد. بحث و نتیجه‌گیری: این مدل نشان می‌دهد که صمیمیت زناشویی در چرخه‌ای پویا از نیازشناسی، پاسخ‌دهی مراقبتی، بازشناسی متقابل و عدالت رابطه‌ای شکل می‌گیرد و اختلال در این چرخه، آن را از مسیر پیوندآفرینی به مسیر فرسایش سوق می‌دهد. دستاورد اصلی پژوهش، ارائه تبیینی فرایندی از چگونگی تبدیل روابط نابرابر قدرت به فرسایش تدریجی پیوند عاطفی در زندگی زناشویی است.

http://www.jss-isa.ir/article_739050_7eb147e1537ed345279aac330efb71e8.pdf