انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 19 3 2025 06 22 The Problem of the Surplus Population in the Prebendal State: A Case Study of Salmāniyeh–Ordūgāh Village in Qaleh Ganj, Kerman مسئله انسان اضافی در دولت پریبندال: مطالعه موردی روستای سلمانیه-اردوگاه در قلعه‌گنج کرمان 5 34 736924 10.22034/jss.2026.2083165.1941 FA مرتضی رستمی سوادکوهی دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی توسعه روستایی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0000-6653-7140 نوح منوری استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0002-4557-3203 علیرضا ذاکری استادیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-1682-7737 Journal Article 2026 01 05 Background and aim: This article examines the formation of the “surplus population” within the context of the prebendal state in Iran, using the village of Salmaniyeh–Ordougah. Drawing on economic sociology and political economy, the study employs the concepts of patrimonialism and prebendalism (Weber and Joseph), economic disembeddedness (Polanyi), and Bourdieu’s theory of the state, field, and habitus to analyze state intervention and its consequences for livelihoods, economic morality, and local social relations. Data and method: The research adopts a critical ethnographic approach. Data were collected through researchers’ field observations based on ten years of intermittent presence in the region and through in-depth semi-structured interviews with twenty village residents. Findings: The findings indicate that the extension of the state’s prebendal logic through patron–client networks, rent-seeking development projects, and inconsistent agricultural and natural resource policies has contributed to the disintegration of the previous socio-economic order, the weakening of social solidarity, and the disembedding of economic life from its social foundations. In this process, a new economic morality has emerged, characterized by individualization, the dominance of monetary values, and the belief in individual effort as the primary path to success. Conclusion: The ultimate outcome has been the production of a group of “abandoned” actors who, lacking economic, social, and institutional capital, have been excluded from resources and opportunities and transformed into a surplus population. The article argues that, at least in this case, the surplus population cannot be reduced to mere mismanagement but is rooted in the structural intersection of prebendalism and dominant economic policies in contemporary Iran. زمینه و هدف: این مقاله به بررسی شکل‌گیری «انسان اضافی» در بستر دولت پریبندال در ایران می‌پردازد و روستای سلمانیه–اردوگاه در شهرستان قلعه‌گنج استان کرمان را به‌عنوان مطالعة موردی تحلیل می‌کند. پژوهش با تکیه بر رهیافت جامعه‌شناسی اقتصادی و اقتصاد سیاسی، و با بهره‌گیری از مفاهیم پاتریمونیالیسم و پریبندالیسم (وبر و جوزف)، فک‌شدگی اقتصاد (پولانی) و نظریة دولت، میدان و عادت‌واره (بوردیو)، به بررسی نحوة مداخله دولت و پیامدهای آن بر ساختارهای معیشتی، اخلاق اقتصادی و روابط اجتماعی محلی می‌پردازد. روش و داده‌ها: روش تحقیق مردم نگاری انتقادی است و داده‌ها از طریق مشاهدهات میدانی پژوهشگران از ده سال حضور نامنظم در منطقه و مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۲۰ نفر از ساکنان روستا در سال ۱۴۰۳ گردآوری شده و تحلیل شده‌اند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که امتداد منطق پریبندالی دولت در قالب شبکه‌های حامی–پیرو، پروژه‌های عمرانی و اقتصادی رانتی، و سیاست‌های ناهماهنگ منابع طبیعی و کشاورزی، به فروپاشی سامان اجتماعی–اقتصادی پیشین، تضعیف همبستگی اجتماعی و حرکت به سوی فک‌شدگی اقتصاد منجر شده است. در این فرایند، اخلاق اقتصادی جدیدی مبتنی بر فردی‌شدن، تفوق ارزش پول، مهارت‌محوری ابزاری و ایدة «خواستن و تلاش فردی» شکل گرفته است. بحث و نتیجه‌گیری: نتیجة این تحولات، شکل‌گیری گروهی از کنشگران «رهاشده» است که به‌دلیل فقدان سرمایه‌های اقتصادی، اجتماعی و نهادی، از دسترسی به منابع و فرصت‌ها بازمانده و به «انسان‌های اضافی» بدل شده‌اند. مقاله نشان می‌دهد که مسئلة انسان اضافی قابل تقلیل به سوء‌مدیریت نیست و دست‌کم در این مورد خاص ناشی از الگوی ساختاری تلاقی پریبندالیسم و سیاست‌های اقتصادی مسلط در ایران معاصر است.

http://www.jss-isa.ir/article_736924_c39bcdfe6c197e1289a3bea6c26a27c7.pdf

انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 19 3 2025 06 22 Hope for the Future among Merchants in Yazd City: Challenges and Prospects امید به آینده در میان بازاریان شهر یزد: چالش‌ها و چشم‌اندازها: یک مطالعه کیفی 35 60 737478 10.22034/jss.2026.2057349.1893 FA مسعود حاجی زاده میمندی استاد جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد ایران. 0000-0002-5305-7954 زهرا میرجلیلی دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه یزد، یزد ایران. 0009-0003-2317-4986 Journal Article 2025 04 07 Background and aim: Hope for the future in the business sector is considered an important social issue that significantly influences the growth and development of economic indicators. The aim of this study was to explore hope for the future among the merchants of Yazd city. Data and method: This research employed a qualitative approach using thematic analysis. Data were collected through purposive sampling and semi-structured interviews with 18 merchants in Yazd. Findings: The findings were organized into nine main themes, including fluidity of hope, ambiguity of the future, intelligent self-efficacy, commitment to work ethics, disruption of hope during economic recession, the imposition of politics on the market economy, family economic crisis, patient religiosity, and the credibility of the Yazd bazaar. Conclusion: The results indicate that hope for the future among merchants has weakened but has not completely disappeared. In this context, merchants are engaged in a form of individual reconstruction within the market environment. The concept of future hope in this reconstruction reflects individuals’ desire for personal development and the expression of creativity. Merchants recreate an individualized form of hope in a declining market, without the need for partnership, enabling them to organize their own and their families’ needs and to strive independently of market rules زمینه و هدف: امید به آینده در حوزه کسبوکار بهعنوان یکی از موضوعات مهم اجتماعی تاثیر بسزایی در رشد و توسعه شاخص‌های اقتصادی دارد. هدف پژوهش حاضر واکاوی امید به آینده در میان بازاریان شهر یزد می‌باشد. روش و داده‌ها: روش پژوهش کیفی و رویکرد اجرای آن تحلیل مضمون است. داده‌ها با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و از طریق مصاحیه نیمه‌ساختاریافته با 18 نفر از بازاریان شهر یزد جمع‌آوری گردید. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش در قالب 9 مضمون اصلی (سیالیت امید، ابهام آینده، خودکارآمدی هوشمندانه، پایبندی به اخلاق کار، گسست امید در بحران رکود، تحمیل سیاست بر اقتصاد بازار، بحران اقتصادی خانواده، دینداری صبورانه، اعتبار ‌‌بازار‌ یزد) استخراج گردید. بحث و نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که امید به آینده در بین بازاریان تضعیف شده اما کاملاً از بین نرفته است. در این میان، بازاریان، با نوعی بازآفرینی فردی در فضای بازار مواجه هستند، و مفهوم امید به آینده در این بازآفرینی نشان دهنده آن است که فرد می‌خواهد خودش را رشد دهد و خلاقیت خود را نشان دهد، شخص بازاری امید فردیتیافته را در بازاری که دارد از بین می‌رود بازآفرینی میکند، بدون اینکه نیاز به شراکت داشته باشد. بدینگونه می‌تواند نیازهای خودش و خانواده‌اش را سازماندهی کند و جدا از قوانین بازار برای خودش تلاش نماید.

http://www.jss-isa.ir/article_737478_c68893ff86a39b75c3f122fc7aa48703.pdf

انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 19 3 2025 09 23 A Multilevel Model of Religion-Centered Social Conflicts in Kurdistan الگوی چندسطحی از تضادهای اجتماعی دین‌محور در کردستان 61 83 737933 10.22034/jss.2026.2086841.1943 FA سیدیاسین حسینی دانش‌آموخته دکتری جامعه‌شناسی فرهنگی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان، کردستان، ایران. 0000-0002-2715-8022 حسن محدثی گیلوایی استادیار جامعه‌شناسی، گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران 0000-0002-6955-3290 Journal Article 2026 02 27 Background and aim: Although a substantial body of sociological scholarship emphasizes the integrative role of religion in fostering social cohesion, growing evidence suggests that, under certain social contexts, religion can also contribute to the emergence, intensification, and perpetuation of social conflicts. Owing to its religious, ethnic, and political diversity, the province of Kurdistan provides a particularly pertinent context for examining this phenomenon. Accordingly, the present study analyzes a multilevel model of religious action in the formation and reproduction of social conflicts in Kurdistan over the past five decades. Data and method: Adopting a constructionist approach and a qualitative mixed‑method design—including historical analysis, oral history, and ethnography—data were collected through 54 in‑depth interviews, participant observation in religious gatherings, and document review. Data were analyzed phenomenologically. Findings: Religion operates at three interconnected social levels in generating conflict. At the micro level, religion functions as "lived practical knowledge," shaping everyday conflicts through differences in ritual interpretation and values, while also serving as a mechanism for dispute resolution. At the meso level, religious networks and communities institutionalize and reproduce conflicts by reinforcing identity boundaries and claiming exclusive interpretive authority. At the macro level, religion serves as a symbolic language for articulating political, ethnic, and ideological conflicts. Conclusion: Religion is not merely a source of cohesion or discord. Rather, a multilayered mechanism can generate, intensify, perpetuate, or resolve social conflicts. Understanding religious conflicts requires analyzing all three levels simultaneously. زمینه و هدف: با وجود تأکید بخش عمده‌ای از ادبیات جامعه‌شناسی بر نقش انسجام‌بخش دین، شواهد نشان می‌دهد که دین در برخی زمینه‌های اجتماعی می‌تواند در شکل‌گیری، تشدید و تداوم تضادهای اجتماعی نیز نقش‌آفرین باشد. استان کردستان، به دلیل تنوع مذهبی، قومی و سیاسی، بستری مناسب برای مطالعه این پدیده به شمار می‌رود. از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوی چندسطحی کنش دینی در شکل‌گیری و بازتولید تضادهای اجتماعی در کردستان طی نیم‌قرن اخیر انجام شده است. روش و داده‌ها: با بهره‌گیری از رویکرد برساخت‌گرایانه و روش کیفیِ ترکیبی (تحلیل تاریخی، تاریخ شفاهی و قوم‌نگاری)، داده‌ها از طریق ۵۴ مصاحبه عمیق، مشاهده مشارکتی در محافل مذهبی و بررسی اسناد اجتماعی گردآوری و به شیوه پدیدارشناختی تحلیل شدند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد دین در سه سطح اجتماعی کارکردهای متمایز اما به‌هم‌پیوسته‌ای در تولید تضاد دارد. در سطح خرد، دین به‌مثابه «دانش عملی زیسته» عمل کرده و از طریق تفاوت در تفسیر مناسک و ارزش‌ها، هم منشأ تضاد‌های روزمره و هم سازوکار میانجی‌گری و حل اختلاف است. در سطح میانه، شبکه‌ها و جماعت‌های مذهبی با تثبیت مرزهای هویتی و ادعای انحصار تفسیر دینی، تضادها را نهادینه و بازتولید می‌کنند و منازعه را به بخشی پایدار از روابط اجتماعی بدل می‌سازند. در سطح کلان، دین به زبان نمادین بیان تعارض‌های سیاسی، قومی و ایدئولوژیک تبدیل شده و چارچوب مشروعیت‌بخش برای صورت‌بندی این تعارض‌ها فراهم می‌آورد. بحث و نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد که دین نه صرفاً عامل انسجام یا تعارض، بلکه سازوکاری چندلایه است که بسته به زمینه، می‌تواند تولیدکننده، تشدیدکننده، تداوم‌بخش یا حل‌کننده تضادهای اجتماعی باشد؛ ازاین‌رو تحلیل منازعات دینی تنها در پرتو پیوند هم‌زمان این سه سطح امکان‌پذیر است.

http://www.jss-isa.ir/article_737933_727cf97d6851b8ab882d3c7959074e4d.pdf

انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 19 3 2025 09 23 The Multiplicity of Youth Masculine Identities: New Configurations of Boyhood Among Adolescents in the Someh Sara City تکثر هویت‌های پسرانه: صورت‌بندی‌های جدید از پسربودگی در میان نوجوانان شهر صومعه‌سرا 84 110 737973 10.22034/jss.2026.2089652.1947 FA مازیار نیکدل کلاشمی دانشجوی دکتری رشته جامعه شناسی فرهنگی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران 0009-0000-9086-5646 Journal Article Background and aim: Contemporary gender identities and patterns of masculinity have undergone profound transformations that require precise empirical investigation. Accordingly, the present study was conducted with the aim of analyzing emerging patterns of young masculinities and discovering novel ways of redefining boyish identity among male adolescents in Someh Sara, in order to gain a deep understanding of the hidden layers of their life-world. Data and method: This study was conducted using a qualitative approach and the thematic coding method. The research participants consisted of 13 eighteen-year-old male adolescents residing in Someh Sara, who were selected through convenience sampling. Data were collected and analyzed through in-depth, semi-structured individual interviews. Findings: Data analysis led to the identification of seven dynamic types of Youth Masculinities: the "handsome and fit boy," the "charismatic and center-of-the-crowd boy," the "intellectual and cultural critic boy," the "calm and rational boy," the "critic of boyish groups boy," the "capital-oriented and realistic boy," and the "self-made boy." The findings indicate that masculinity in this region has distanced itself from traditional patterns and become diversified. Conclusion: Youth masculinities has transformed into a dynamic set of lifestyles, aesthetic, mental, and ethical styles that are shaped in interaction with new media, family, school, and social networks. Focusing on their everyday experiences, the new generation of boys is actively redefining the boundaries of boyish identity and their novel ways of presence in the social world. زمینه و هدف: هویت‌های جنسیتی معاصر و الگوهای مردانگی دستخوش دگرگونی‌های عمیقی شده‌اند که نیازمند بررسی‌های تجربی دقیق هستند. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوهای نوظهور مردانگی جوانان و کشف شیوه‌های جدید بازتعریف هویت پسرانه در میان نوجوانان پسر شهر صومعه‌سرا انجام شد تا درک عمیقی از لایه‌های پنهان جهان زیسته آنان به دست آید. روش و داده‌ها: این پژوهش با رویکردی کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شده است. مشارکت‌کنندگان پژوهش شامل ۱۳ نوجوان پسر ۱۸ ساله ساکن صومعه‌سرا بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق و نیمه‌ساختاریافته گردآوری و تحلیل شدند. یافته‌ها: تحلیل داده‌ها به شناسایی هفت گونه پویای مردانگی جوانان انجامید: «پسر خوش‌چهره و فرمدار»، «پسر کاریزماتیک و مرکز توجه جمع»، «پسر روشنفکر و منتقد فرهنگی»، «پسر آرام و منطقی»، «پسر منتقد گروه‌های پسرانه»، «پسر سرمایه‌محور و واقع‌گرا» و «پسر خودساخته». یافته‌ها نشان می‌دهد که مردانگی در این منطقه از الگوهای سنتی فاصله گرفته و به شکلهای متنوع‌تری درآمده که با توجه به نمونه مورد مطالعه میتوان درمورد آن صحبت کرد. بحث و نتیجه‌گیری: مردانگی جوانان به مجموعه‌ای پویا از سبک‌های زندگی، زیبایی‌شناختی، ذهنی و اخلاقی تبدیل شده است که در تعامل با رسانه‌های جدید، خانواده، مدرسه و شبکه‌های اجتماعی شکل می‌گیرند. نسل جدید پسران با تمرکز بر تجربه‌های روزمره خود، به‌طور فعال در حال بازتعریف مرزهای هویت پسرانه و شیوه‌های نوین حضور خود در جهان اجتماعی هستند.

http://www.jss-isa.ir/article_737973_7e8db9c75a49046e0f40f8f1d33f8b53.pdf

انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 19 3 2025 09 23 The Endless Suffering of Being Forgotten: Living in Informal Settlements Without Legal Identity رنج بی‌پایان فراموش‌شدگی، زندگی در سکونت‌گاه‌های غیررسمی بدون هویت قانونی 111 137 738224 10.22034/jss.2026.2077264.1929 FA فرزین جیرانی دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان، ایران 0009-0009-2257-907X فاطمه صدرنبوی دانشیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-1692-6196 مجید فولادیان دانشیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-7787-6006 مهناز امیرپور استادیار جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-8008-6013 Journal Article 2025 11 09 Background and aim: The issue of lacking a birth certificate in Iran, despite the requirement for birth registration within a limited period after birth, reflects a form of intergenerational injustice. The absence of legal identity forces individuals into marginalization and involuntary migration; therefore, they should not be regarded as equivalent to other marginalized populations. Accordingly, the present study aimed to explore in depth the meaning of life from the perspective of individuals without legal identity and to illuminate their lived experiences and perceptions. Data and method: This study was conducted within an interpretivist paradigm using a descriptive phenomenological approach. Participants were recruited through snowball sampling, and sampling continued until theoretical saturation was achieved with 15 participants. Data were collected through semi-structured interviews and, following transcription, were analyzed using initial coding, focused coding, and theoretical coding. During the theoretical coding stage, the constant comparative method was employed. Findings: The findings, organized into six main themes and nine subthemes, revealed that individuals without legal identity continuously experience fear of deportation, deprivation of fundamental rights, social exclusion, anxiety, self-hatred, and persistent vulnerability within their lifeworld. They expressed negative feelings toward their ancestors, whom they perceived as responsible for their current predicament. Their personal freedoms and citizenship rights remain suspended, and legally they have become invisible, nameless individuals. Consequently, they hold little or no hope for the future. Conclusion: The research findings provide a deeper understanding of the subjective meanings that participants attach to their lived experiences. Living without legal identity represents a condition imposed by previous generations. Identity deprivation extends far beyond poverty in all its forms, as the absence of legal identity renders virtually every potential solution to their problems contingent upon obtaining a birth certificate and legal recognition. زمینه و هدف: مسئله عدم برخورداری از شناسنامه در ایران، با توجه به ثبت واقعه تولد در مدت‌زمانی کوتاه، حکایت از وقوع بی‌عدالتی بین‌نسلی دارد. فقدان هویت قانونی، افراد را به حاشیه‌نشینی و مهاجرت ناگزیر می‌کند؛ ازاین‌رو، نباید آنان را با سایر گروه‌های حاشیه‌نشین یکسان دانست. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق در معنای زندگی از دید افراد فاقد هویت قانونی و بازنمایی درک و تجربه زیسته این افراد انجام شد. روش و داده‌ها: این پژوهش مبتنی بر پارادایم تفسیری و با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت‌کنندگان با استفاده از نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند و نمونه‌گیری تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت که با 15 مشارکت‌کننده حاصل شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختمند گردآوری و پس از پیاده‌سازی، از طریق کدگذاری اولیه، کدگذاری متمرکز و کدگذاری نظری تحلیل شدند. در مرحله کدگذاری نظری نیز از روش مقایسه مستمر بهره گرفته شد. یافته‌ها: یافته‌ها در قالب شش مضمون اصلی و نُه مضمون فرعی نشان داد که افراد فاقد هویت در این زیست‌جهان، با تجربه مداوم ترس از رد مرز شدن، محرومیت از حقوق اولیه، طرد، اضطراب، تنفر از خود و آسیب پذیری دائمی ر‌و‌به‌رو هستند. افراد فاقد هویت حسی ناخوشایندی به اجداد خود دارند که سرنوشت شوم زمان حال آنان را رقم زده‌اند. آزادی‌های فردی و حقوق شهروندی آنان به حالت تعلیق درآمده است و افراد فاقد هویت از نظر قانونی به انسان‌هایی بی‌نام و نامرئی تبدیل شده‌اند؛ ازاین‌رو، هیچ امیدی به آینده ندارند. بحث و نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش امکان درک معانی ذهنی مشارکت‌کنندگان را فراهم می‌کند. زیست فاقد هویت، اجباری است که نسل‌های پیشین به این مردم تحمیل کرده‌اند. بی‌هویتی چیزی فراتر از فقر در همه شکل‌های آن است؛ زیرا، بدون هویت همه راه‌حل‌ها برای حل مشکلات به «دریافت شناسنامه و پیدا کردن هویت قانونی» منتهی می‌شود.

http://www.jss-isa.ir/article_738224_887a2a3007f8d53f8fd6011b7f2b7e48.pdf

انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 19 3 2025 09 23 Narratives of Divorce Among Men and Women in Arak: A Grounded Theory تحلیل و ارزیابی روایت‌های طلاق نزد مردان و زنان (مورد مطالعه: شهر اراک) 112 132 738353 10.22034/jss.2026.2065646.1909 FA پگاه پارسازاده گروه جامعه شناسی ، واحد آشتیان ، دانشگاه آزاد اسلامی ، آشتیان ، ایران امید علی احمدی گروه جامعه شناسی، واحد آشتیان، دانشگاه آزاد اسلامی، آشتیان، ایران علی روشنایی گروه جامعه شناسی، واحد آشتیان، دانشگاه آزاد اسلامی، آشتیان، ایران Journal Article 2025 07 20 Background and Objective: Divorce, as one of the prominent social challenges in contemporary Iran, leaves multifaceted consequences on mental health, interpersonal relationships, and family structure. Methods and Data: The present study was conducted using a qualitative approach and the grounded theory method. Participants included 30 divorced men and women residing in the city of Arak, who were selected based on criteria of diversity in age, education, duration of marital cohabitation, and cause of divorce. Data were collected through in-depth semi-structured interviews and continued until theoretical saturation was reached. Findings: The core category extracted was "lack of love and emotional coldness," identified as the main driving force behind relationship deterioration. Causal conditions included family conflicts, mutual distrust, and extramarital affairs; contextual conditions included economic–livelihood pressures, excessive materialism, and the tension between traditional and modern values; and intervening conditions included sexual problems, hasty marriages, and lack of communication skills. The dominant strategy adopted by participants in facing these conditions was a conflict-oriented pattern. The reported consequences were divided into two categories: positive and negative. Discussion and Conclusion: The paradigmatic model derived from this research depicts divorce in Arak not as an instantaneous event but as a gradual process shaped by the interweaving of individual, interpersonal, and structural factors. The prominence of the category "emotional coldness" in both gender groups reveals the necessity of paying attention to premarital and ongoing marital programs for training emotional and communication skills. Gender differences in prioritizing causes indicate the need for distinct interventions for men and women. زمینه و هدف: طلاق به‌عنوان یکی از چالش‌های برجسته اجتماعی در ایران معاصر، پیامدهای چندوجهی بر سلامت روانی، روابط بین‌فردی و ساختار خانواده برجای می‌گذارد. روش و داده‌ها: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش نظریه مبنایی انجام گرفت. مشارکت‌کنندگان شامل ۳۰ نفر از مردان و زنان مطلقه ساکن شهر اراک بودند که با معیارهای تنوع در سن، تحصیلات، مدت زندگی مشترک و علت طلاق انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. یافته‌ها: بر اساس مدل پارادایمی پژوهش، مقوله هسته‌ای «فقدان عشق و سردی عاطفی» نیروی محرک اصلی طلاق در اراک است. شرایط علی شامل تعارضات خانوادگی، بدبینی و روابط فرازناشویی؛ شرایط زمینه‌ای فشارهای اقتصادی، تجمل‌گرایی و کشمکش سنت‑مدرنیته؛ و شرایط مداخله‌گر مشکلات جنسی، ازدواج شتاب‌زده و کم‌مهارتی ارتباطی می‌باشند. راهبرد غالب، تعارض‑محور است و پیامدها به مثبت (رهایی، استقلال) و منفی (انگ، تنهایی، افسردگی) تقسیم می‌شوند. بحث و نتیجه‌گیری: مدل پارادایمی حاصل از این پژوهش، طلاق در اراک را نه یک رویداد آنی، بلکه فرایندی تدریجی نشان می‌دهد که در هم‌تنیدگی عوامل فردی، بین‌فردی و ساختاری شکل می‌گیرد. برجستگی مقوله «سردی عاطفی» در هر دو گروه جنسی، لزوم توجه به برنامه‌های آموزش مهارت‌های عاطفی و ارتباطی پیش از ازدواج و در طول زندگی مشترک را آشکار می‌سازد. تفاوت‌های جنسیتی در اولویت‌بندی علل، حاکی از نیاز به مداخلات متمایز برای مردان و زنان است.

http://www.jss-isa.ir/article_738353_b72ddae6d773b902f414cb75d88c03fd.pdf