انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 20 1 2026 05 22 Adolescent Leisure Styles in the Digital Age: A Sociological Explanation of the Role of Family Cultural and Economic Capital سبک‌های فراغتی نوجوانان در عصر دیجیتال: تبیین جامعه‌شناختی نقش سرمایه‌های خانوادگی و ارتباط با عملکرد تحصیلی 82 111 741881 10.22034/jss.2026.2097098.1991 FA محمد قدیم‌پرست بی ریا اباتری دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران 0009-0005-7059-9332 محمد رضا اقدامی استادیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران 0000-0001-8396-737X علی یعقوبی چوبری دانشیار، گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، گیلان، ایران 0000-0003-4839-0442 Journal Article 2026 08 09 <strong><span>ackground and aim</span></strong><strong><span>:</span></strong><span> This study examined adolescents’ leisure styles in the digital age, focusing on their associations with family cultural and economic capital and with academic achievement. The framework drew on Bourdieu’s theory of cultural capital, DiMaggio’s account of cultural participation and educational advantage, and Castells’ network society perspective. </span> <strong><span>Data and method</span></strong><strong><span>: </span></strong><span>A cross-sectional survey was conducted among 321 secondary-school students in Khomam County, northern Iran, selected through multistage sampling. Data from a researcher-developed questionnaire were analyzed in SPSS 26 using principal component analysis (PCA) with Varimax rotation, Pearson correlations, and multiple regression.</span> <strong><span>Findings:</span></strong><strong><span> </span></strong><span>PCA supported five leisure styles—cultural-learning, digital-communicative, physical-sportive, passive-media, and high-risk/excitement-seeking—explaining 63.7% of total variance (KMO = 0.721; Bartlett’s χ²(120) = 1462.09, p < .001). Cultural capital showed broader and more consistent associations with leisure styles than economic capital, significantly predicting cultural-learning, passive-media, and physical-sportive leisure. Digital-communicative leisure was unrelated to family capital and was more strongly associated with age and residence. In the multivariable academic-performance model, cultural-learning leisure was positively associated with GPA, whereas high-risk/excitement-seeking leisure was negatively associated; other styles had no independent effects.</span> <strong><span>Conclusion:</span><span> </span></strong><span>Adolescent leisure is socially patterned and educationally consequential. Its quality and orientation appear more important than access to time or material resources alone, supporting complementary use of cultural capital and network society perspectives. The findings also underscore the value of family, school, and digital-literacy initiatives that expand constructive leisure opportunities.</span> <strong><span lang="FA">زمینه و هدف:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="FA"><span> </span></span><span lang="AR-SA">پژوهش حاضر به تبیین جامعه‌شناختی سبک‌های فراغتی نوجوانان در عصر دیجیتال و بررسی ارتباط آنها با سرمایه فرهنگی و اقتصادی خانواده و عملکرد تحصیلی پرداخته است. چارچوب نظری با بهره‌گیری از نظریه سرمایه فرهنگی بوردیو، تبیین دی‌ماجیو از پیوند مشارکت فرهنگی با مزیت آموزشی و دیدگاه جامعه شبکه‌ای کاستلز تدوین شد.</span> <strong><span lang="FA">روش و داده</span></strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong><span lang="FA">ها</span></strong><strong><span lang="AR-SA">: </span></strong><span lang="AR-SA">این پژوهش پیمایشی و مقطعی بر روی 321 دانش‌آموز دوره متوسطه شهرستان خمام، منتخب با نمونه‌گیری چندمرحله‌ای، انجام شد. داده‌های پرسشنامه محقق‌ساخته با تحلیل مؤلفه‌های اصلی (</span><span dir="LTR">PCA</span><span lang="AR-SA">) و چرخش واریماکس، همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه در </span><span dir="LTR">SPSS 26</span><span lang="AR-SA"> تحلیل شدند.</span> <strong><span lang="FA">یافته</span></strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong><span lang="FA">ها:</span></strong><span lang="FA"> </span><span lang="AR-SA">تحلیل مؤلفه‌های اصلی، پنج سبک فرهنگی ـ یادگیری، دیجیتال ـ ارتباطی، بدنی ـ ورزشی، رسانه‌ای منفعل و پرخطر ـ هیجانی را شناسایی کرد که 63.7 درصد واریانس کل را تبیین کردند (</span><span dir="LTR">KMO=0.721</span><span lang="AR-SA">؛ </span><span dir="LTR">Bartlett’s χ²(120)=1462.09</span><span lang="AR-SA">؛ </span><span dir="LTR">p<0.001</span><span lang="AR-SA">). سرمایه فرهنگی در مقایسه با سرمایه اقتصادی، ارتباط گسترده‌تر و منسجم‌تری با سبک‌های فراغتی داشت و فراغت فرهنگی ـ یادگیری، رسانه‌ای منفعل و بدنی ـ ورزشی را به‌طور معنادار پیش‌بینی کرد. فراغت دیجیتال ـ ارتباطی با سرمایه‌های خانوادگی رابطه معناداری نداشت و بیشتر با سن و محل سکونت مرتبط بود. در مدل چندمتغیره عملکرد تحصیلی، فراغت فرهنگی ـ یادگیری با معدل رابطه مستقل مثبت و فراغت پرخطر ـ هیجانی رابطه مستقل منفی داشت؛ سایر سبک‌ها سهم مستقل معناداری نداشتند.</span> <strong><span lang="FA">بحث و نتیجه</span></strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong><span lang="FA">گیری:</span></strong><strong><span lang="FA"> </span></strong><span lang="AR-SA">فراغت نوجوانان الگویی اجتماعی دارد و با تفاوت‌های آموزشی مرتبط است. کیفیت و جهت‌گیری فعالیت‌های فراغتی بیش از صرف دسترسی به زمان یا منابع مادی اهمیت دارد و بهره‌گیری مکمل از دیدگاه‌های سرمایه فرهنگی و جامعه شبکه‌ای می‌تواند تبیین دقیق‌تری از تفاوت‌های فراغتی نوجوانان فراهم سازد.</span> http://www.jss-isa.ir/article_741881_dd37a8d6e99d8135dcf354e1b65d62a3.pdf