انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 20 1 2026 05 22 Three Encounters with Iranian Identity سه دیدار با هویت ایرانی 5 13 741878 10.22034/jss.2026.741878 FA احمد اشرف استاد بازنشسته و پژوهشگر همکار، مرکز ایران‌شناسی دانشگاه کلمبیا، دانشگاه کلمبیا، آمریکا Journal Article 2026 06 22 <strong>Note:</strong> This machine-generated abstract was prepared by the journal’s editorial team. Please consult the full article for the author’s original argument.<br><strong>Background and Objective:</strong> Iranian identity has not had a uniform meaning or form across historical periods. Recounting three personal and scholarly encounters with the question of identity, Ahmad Ashraf traces the development of his views. The article aims to distinguish “Iranian identity” in earlier periods from “Iranian national identity” in its modern sense—a distinction that, in the author’s view, some accounts of Iranian history overlook.<br><strong>Methods and Sources:</strong> The article adopts a historical sociological approach and combines narrative with analysis. Ashraf draws on his childhood and adolescent experiences, his observations of nomadic communities and villagers in 1345 SH (1966–67), and his subsequent research. The historical discussion examines works of history and geography, advice literature, and literary texts. To trace the use of the name “Iran” and related terms, Ashraf describes collecting evidence from these sources and examining it by historical period.<br><strong>Findings:</strong> The author’s field observations suggest that familiarity with national songs and symbols did not necessarily imply a shared understanding of Iran. Some children in nomadic communities associated “Iran” with a nearby town, while some villagers used the term M<em>ellat</em> in a religious sense. In its historical analysis, the article distinguishes the cultural, ethnic, and religious antecedents of the idea of Iran from its political formulation. Drawing on Gnoli’s interpretation, it locates the emergence of a distinctly political meaning of “Iran” in the Sasanian period. Ashraf also explains how Iran’s traditional history was transmitted through the <em>Khwaday-namags</em>, the <em>Shahnameh</em>, and oral narratives, and identifies several stages in the development of Iranian identity between the post-Sasanian period and the emergence of the modern nation-state.<br><strong>Discussion and Conclusion:</strong> For Ashraf, the persistence of certain Iranian narratives and symbols does not mean that the concept of identity remained unchanged throughout history. The historical and cultural consciousness of Iranians in earlier periods must be understood in its own context and distinguished from the national identity associated with the modern nation-state. The article therefore challenges the projection of modern concepts of nationality onto antiquity and emphasizes the need to read historical sources without applying later concepts retrospectively. <strong><span lang="FA">توجه: چکیده حاضر ماشینی است و توسط تحریریه مجله آماده شده است. برای خوانش دیدگاه، فایل پیوست را بارگذاری کنید. هیئت تحریریه فصلنامه از آقای دکتر اجلالی، برای ارتباط با آقای دکتر اشرف و ارسال یادداشت ایشان کمال تشکر را دارند. <br></span></strong><br><strong><span lang="FA">زمینه و هدف:</span></strong> <span lang="AR-SA">هویت ایرانی در دوره‌های مختلف تاریخی معنا و صورت یکسانی نداشته است. احمد اشرف در این مقاله با بازگویی سه مواجهه شخصی و پژوهشی خود با مسئله هویت، شکل‌گیری و تحول دیدگاهش را شرح می‌دهد. هدف مقاله روشن‌کردن تفاوت میان «هویت ایرانی» در گذشته و «هویت ملی ایرانی» در معنای امروزی آن است؛ تمایزی که به باور نویسنده، در برخی روایت‌های تاریخ ایران نادیده گرفته می‌شود</span><span lang="FA">.</span><br><strong><span lang="FA">روش و داده</span></strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong><span lang="FA">ها</span></strong><strong><span lang="AR-SA">: </span></strong><span lang="AR-SA">مقاله با رویکرد جامعه‌شناسی تاریخی و به شیوه‌ای روایی و تحلیلی نوشته شده است. نویسنده تجربه‌های دوران کودکی و نوجوانی، مشاهدات خود از عشایر و روستاییان در سال </span><span lang="FA">۱۳۴۵</span><span lang="AR-SA"> و پژوهش‌های بعدی‌اش را کنار هم می‌گذارد. بخش تاریخی بحث بر بررسی متون تاریخ، جغرافیا، اندرزنامه‌ها و آثار ادبی استوار است. اشرف توضیح می‌دهد که برای پیگیری کاربرد نام «ایران» و واژه‌های مرتبط، شواهد این منابع را گردآوری و برحسب دوره تاریخی بررسی کرده است</span><span lang="FA">.</span><br><strong><span lang="FA">یافته</span></strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong><span lang="FA">ها:</span></strong> <span lang="AR-SA">تجربه‌های میدانی نویسنده نشان می‌دهد که آشنایی با سرودها و نمادهای ملی لزوماً به معنای درک یکسان از مفهوم ایران نبوده است؛ برخی کودکان عشایری «ایران» را با شهر نزدیک خود می‌شناختند و برخی روستاییان واژه «ملت» را در معنای دینی به کار می‌بردند. در بررسی تاریخی، مقاله میان پیشینه فرهنگی، قومی و دینی ایده ایران و صورت‌بندی سیاسی آن تمایز می‌گذارد و، با استناد به دیدگاه نیولی، برجسته‌شدن معنای سیاسی «ایران» را به دوره ساسانی نسبت می‌دهد. نویسنده همچنین تداوم تاریخ سنتی ایران را از راه خدای‌نامه‌ها، شاهنامه و روایت‌های شفاهی توضیح می‌دهد و برای هویت ایرانی پس از دوره ساسانی تا پیدایش دولت ملی، چند مرحله تحول قائل می‌شود</span><span lang="FA">. </span><br><strong><span lang="FA">بحث و نتیجه</span></strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong><span lang="FA">گیری:</span></strong><strong> </strong><span lang="AR-SA">از نظر اشرف، تداوم برخی روایت‌ها و نمادهای ایرانی به معنای ثابت‌ماندن مفهوم هویت در طول تاریخ نیست. آگاهی تاریخی و فرهنگی ایرانیان در دوره‌های گذشته را باید در زمینه همان دوره‌ها فهمید و با هویت ملیِ وابسته به دولت ملی در عصر جدید یکی ندانست. مقاله از این راه، نسبت‌دادن مفهوم امروزی ملیت به دوره‌های باستانی را نقد می‌کند و بر ضرورت خواندن منابع تاریخی بدون عطف‌به‌ماسبق‌کردن مفاهیم جدید تأکید دارد</span><span lang="FA">.</span> http://www.jss-isa.ir/article_741878_2a055aef69d87b26a5b41c986e706994.pdf