انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 20 1 2026 05 23 Data Governance, and Participation in the Digital Welfare State: A Case Study of the Iranian Welfare Database حکمرانی داده و مشارکت در دولت رفاهِ رقومی (دیجیتال)، مطالعه موردی پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان 38 59 741112 10.22034/jss.2026.2089913.1949 FA علی شکوری دانشیار، گروه برنامه‌ریزی اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران حمید عبداللهیان استاد، گروه ارتباطات اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. سعیده صدیقی دانشجوی دکتری رفاه اجتماعی، گروه برنامه‌ریزی اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0006-7616-373X Journal Article 2026 05 28 <strong>Background and Objective<span dir="RTL" lang="AR-SA">:</span></strong> This article assesses data governance in the Iranian Welfare Information Database (IWID) through critical policy analysis, drawing on data justice and historical institutionalism. Although Iran’s transition toward data-driven social policy seeks better targeting and more efficient resource allocation, the key question is whether this architecture is grounded in meaningful participation, transparency, accountability, and data justice.<br><strong>Methods and Data</strong><strong>:</strong> This qualitative study is based on more than 25 semi-structured interviews with senior managers, deputies, specialized advisors, and researchers in welfare and data; participation in more than 35 expert meetings; and analysis of official documents from 2024–2025. Data were interpreted through combined thematic analysis in dialogue with data justice and historical institutionalism.<br><strong>Findings:</strong> The findings show that IWID reproduces a centralized model of data governance at three levels: citizenship, community, and institutional. Citizens become objects of visibility; local communities and civil society organizations are marginalized; and welfare institutions lack interpretive participation in data. This pattern is rooted in the post-revolutionary institutional trajectory and fragmented welfare institutions, which have constrained multilevel mechanisms of participation, transparency, and accountability.<br><strong>Discussion and Conclusion<span dir="RTL" lang="AR-SA">:</span></strong> Without redesigning participation rules—including standardized self-reporting, the right to appeal and explanation, the right not to be datafied, meaningful roles for local communities, and differentiated analytical access for welfare institutions—data-driven social policy in Iran risks knowledge inequalities, concentration of interpretive power, and structural de-participation. <strong><span lang="FA">زمینه و هدف</span></strong><span lang="AR-SA">: این مقاله با تلفیق «عدالت داده» و «نهادگرایی تاریخی»، حکمرانی داده در «پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان» را با رویکرد تحلیل سیاست انتقادی ارزیابی می‌کند. گذار به سیاست‌گذاری اجتماعی داده‌محور با هدف ارتقای هدف‌گیری و کارآمدسازی تخصیص منابع دنبال می‌شود؛ اما پرسش اصلی آن است که این معماری تا چه حد بر مشارکت معنادار، شفافیت، پاسخ‌گویی و عدالت داده‌ای بنا شده است.</span><br><strong><span lang="FA">روش و داده</span></strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong><span lang="FA">ها</span></strong><strong><span lang="AR-SA">:</span></strong> <span lang="AR-SA">پژوهش کیفی با رویکرد تحلیل سیاست انتقادی انجام شد. داده‌ها از بیش از ۲۵ مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با مدیران ارشد، معاونان، مشاوران و پژوهشگران این حوزه، حضور در بیش از ۳۵ جلسه تخصصی، و تحلیل اسناد رسمی طی ۱۴۰۳</span><span lang="AR-SA">–</span><span lang="AR-SA">۱۴۰۴ گردآوری شد. داده‌ها با تحلیل مضمونی ترکیبی و در گفت‌وگو با عدالت داده و نهادگرایی تاریخی تفسیر شدند</span><span lang="AR-SA">.</span><br><strong><span lang="FA">یافته</span></strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong><span lang="FA">ها:</span></strong> <span lang="AR-SA">یافته‌ها نشان می‌دهد معماری موجود در سه سطح شهروندی، اجتماع‌محور و نهادی، الگوی متمرکزی از حکمرانی داده را بازتولید می‌کند: شهروند به موضوع رؤیت بدل می‌شود، اجتماعات محلی و نهادهای مدنی به حاشیه می‌روند، و نهادهای رفاهی از مشارکت تفسیرگرانه در داده‌ها محروم می‌مانند. ریشه‌های این الگو در مسیر نهادی پس از انقلاب و تثبیت نهادهای حمایتی جزیره‌ای است؛ مسیری که سازوکارهای چندسطحی مشارکت، شفافیت و پاسخ‌گویی را محدود کرده است.</span><br><strong><span lang="FA">بحث و نتیجه</span></strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong><span lang="FA">گیری:</span></strong><strong> </strong><span lang="AR-SA">سیاست‌گذاری اجتماعی داده‌محور در ایران، بدون بازطراحی قواعد مشارکت، از جمله خوداظهاری استاندارد، حق اعتراض و توضیح‌پذیری، حق داده‌نشدن، نقش‌آفرینی اجتماعات محلی و دسترسی تفکیک‌پذیر برای نهادهای رفاهی، با خطر نابرابری دانشی، تمرکز قدرت تبیینی و مشارکت‌زدایی ساختاری مواجه است.</span> http://www.jss-isa.ir/article_741112_3ff9e85ead9467e3ac373c78454373db.pdf