انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 مقالات آماده انتشار 2026 08 26 Representation of Extremism in Dostoevsky’s Demons: A Qualitative Content Analysis Based on Identity Crisis, Gradual Radicalization, and Fear Management بازنمایی افراط‌گرایی در رمان شیاطین داستایفسکی: تحلیل محتوای کیفی بر پایه بحران هویت، رادیکال‌شدن تدریجی و مدیریت ترس 740701 10.22034/jss.2026.2093951.1961 FA احسان حمیدی زاده استادیار جامعه‌شناسی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، بخش جامعه‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0001-7143-0188 فاطمه طوبایی دانش‌آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0009-0001-9225-8302 زهرا معانی دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه‌شناسی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی، بخش جامعه‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0001-7143-0188 Journal Article 2026 07 09 Background and aim: This article examines the representation of extremism in Fyodor Dostoevsky’s Demons. Rather than treating ideological violence as the direct product of a single doctrine or personality type, it asks how crises of identity and meaning become connected to group organization, existential anxiety, and the moral treatment of others within the novel’s narrative structure. Data and method: The study uses structured qualitative content analysis of Soroush Habibi’s Persian translation of Demons. Meaning units were selected from dialogue, narrative description, character action, and event sequences involving Stavrogin, Pyotr Verkhovensky, Kirillov, Shatov, Stepan Trofimovich, and several female and child figures. Identity crisis, gradual radicalization, and terror management served as sensitizing concepts; subcategories were refined through repeated reading and comparison of textual evidence. Findings: Extremism is represented as the interaction of identity instability, group pressure, shame, fear, moral emptiness, and the instrumentalization of others. Pyotr converts individual vulnerabilities into organizational violence through secrecy, threat, the manipulation of moral language, and shared crime. Stavrogin and Kirillov reveal distinct existential and ethical trajectories, while Shatov represents the possibility—and cost—of leaving the radical group. Conclusion: Demons portrays extremist violence as a multilevel process rather than an inevitable consequence of identity crisis or fear. Violence becomes stabilized when unstable commitments, coercive group mechanisms, and existential pressures reinforce one another and when other persons are reduced to instruments of power, cohesion, pleasure, or elimination. زمینه و هدف: این مقاله بازنمایی افراط‌گرایی را در رمان شیاطین داستایفسکی بررسی می‌کند. به‌جای تلقی خشونت ایدئولوژیک به‌عنوان محصول مستقیم یک آموزه یا تیپ شخصیتی واحد، پژوهش حاضر می‌پرسد بحران‌های هویت و معنا چگونه در ساختار روایی رمان با سازمان‌دهی گروهی، اضطراب وجودی و نحوۀ مواجهۀ اخلاقی با دیگری پیوند می‌خورند. روش و داده‌ها: پژوهش با استفاده از تحلیل محتوای کیفی ساختاریافته و براساس ترجمۀ فارسی سروش حبیبی از رمان شیاطین انجام شده است. واحدهای معنایی از گفت‌وگوها، توصیف‌های روایی، کنش شخصیت‌ها و توالی رویدادهای مربوط به ستاوروگین، پیوتر ورخاویِنسکی، کیریلف، شاتوف، استپان ترافیمویچ و چند شخصیت زن و کودک استخراج شدند. بحران هویت، رادیکال‌شدن تدریجی و مدیریت ترس به‌عنوان مفاهیم حساس‌کننده به کار رفتند و زیرمقوله‌ها از طریق خوانش مکرر و مقایسۀ شواهد متنی پالایش شدند. یافته‌ها: فراط‌گرایی در رمان حاصل تعامل بی‌ثباتی هویتی، فشار گروهی، شرم، ترس، خلأ اخلاقی و ابزارشدن دیگری است. پیوتر از طریق رازداری، تهدید، دست‌کاری زبان اخلاقی و ایجاد همدستی در جرم، آسیب‌پذیری‌های فردی را به خشونت سازمان‌یافته تبدیل می‌کند. ستاوروگین و کیریلف مسیرهای وجودی و اخلاقی متفاوتی را آشکار می‌سازند، درحالی‌که شاتوف امکان خروج از گروه افراطی و هزینۀ این خروج را نشان می‌دهد. بحث و نتیجه‌گیری: مان شیاطین خشونت افراطی را فرایندی چندسطحی نشان می‌دهد، نه پیامد ناگزیر بحران هویت یا ترس. خشونت هنگامی تثبیت می‌شود که تعهدهای بی‌ثبات، سازوکارهای الزام‌آور گروهی و فشارهای وجودی یکدیگر را تقویت کنند و اشخاص دیگر به ابزار قدرت، انسجام، لذت یا حذف تقلیل یابند.