انجمن جامعه‌شناسی ایران مجله مطالعات اجتماعی ایران 2008-3653 مقالات آماده انتشار 2026 08 08 A Sociological Analysis of the Causal Pathways Leading to Different Patterns of Suicide Attempt Behavior among At-Risk Adolescents in Mashhad تحلیل جامعه‌شناختی مسیرهای علّی منتهی به انواع رفتارهای اقدام به خودکشی در نوجوانان در معرض خطر شهر مشهد 738614 10.22034/jss.2026.2090175.1953 FA منصوره گلی دانشجوی دکتری جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0009-0009-6462-4115 مرضیه ابراهیمی دانشیار جامعه شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران ایران 0000-0002-8707-0786 Journal Article 2026 06 13 Background and aim: Suicide attempts among adolescents are a multidimensional phenomenon that cannot be explained solely by individual factors and require attention to familial and social contexts. This study aimed to identify the causal configurations affecting different types of suicide attempt behaviors among adolescents in Mashhad. Data and method: This study was conducted using a mixed-methods approach, employing qualitative content analysis and qualitative comparative analysis based on Boolean algebra. Data were collected through semi-structured interviews with 61 adolescents aged 15 to 18 years who had experienced non-fatal suicide attempts. Participants were selected through purposive sampling and based on the principle of maximum variation. Findings: The findings revealed four main types of suicide attempts, including “escape from suffering,” “impulsive-reactive,” “protest-communicative,” and “existential.” Dysfunctional family relationships were the central causal condition across all types. In the escape from suffering type, the simultaneous presence of structural family breakdown, social isolation, and environmental pressures played a determining role. The impulsive-reactive type emerged in families with relative cohesion but harmful emotional relationships. The existential type was explained by structural loneliness and a crisis of meaning, while the protest-communicative type was explained by the lack of legitimate channels for expressing protest and environmental pressures. Conclusion: The findings indicate that family dysfunction, in interaction with weak intermediary and support institutions, places adolescents in a cycle of suffering and structural impasse, shaping different pathways to suicide attempts. Therefore, effective prevention requires interventions beyond the individual level, based on strengthening families and developing social and support networks. زمینه و هدف: اقدام به خودکشی در میان نوجوانان پدیده‌ای چندبعدی است که تبیین آن تنها با عوامل فردی امکان‌پذیر نیست و مستلزم توجه به زمینه‌های خانوادگی و اجتماعی است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی ترکیب‌های علّی مؤثر بر انواع رفتارهای اقدام به خودکشی در نوجوانان شهر مشهد انجام شد. روش و داده‌ها: این پژوهش با رویکرد ترکیبی و با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و تحلیل مقایسه‌ای کیفی مبتنی بر منطق جبر بولی انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند با ۶۱ نوجوان ۱۵ تا ۱۸ ساله دارای تجربه اقدام به خودکشی ناموفق گردآوری شد. مشارکت‌کنندگان با نمونه‌گیری هدفمند و رعایت اصل حداکثر تنوع انتخاب شدند. یافته‌ها: یافته‌ها چهار سنخ اصلی اقدام به خودکشی شامل «فرار از رنج»، «تکانشی–واکنشی»، «اعتراضی–پیام‌رسان» و «وجودی» را آشکار ساخت. روابط ناکارآمد خانوادگی شرط علّی محوری در همه سنخ‌ها بود. در سنخ فرار از رنج، هم‌زمانی فروپاشی ساختاری خانواده، انزوای اجتماعی و فشارهای محیطی نقش تعیین‌کننده داشت. سنخ تکانشی–واکنشی در خانواده‌های دارای انسجام نسبی اما روابط عاطفی آسیب‌زا شکل گرفت. سنخ وجودی با تنهایی ساختاری و بحران معنا و سنخ اعتراضی–پیام‌رسان با فقدان کانال‌های مشروع برای بیان اعتراض و فشارهای محیطی تبیین شد. بحث و نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد ناکارآمدی خانواده، در تعامل با ضعف نهادهای میانجی و حمایتی، نوجوانان را در چرخه‌ای از رنج و بن‌بست ساختاری قرار داده و مسیرهای متفاوت اقدام به خودکشی را شکل می‌دهد. ازاین‌رو، پیشگیری مؤثر مستلزم مداخلاتی فراتر از سطح فردی، مبتنی بر تقویت خانواده و توسعه شبکه‌های حمایتی و اجتماعی است.