مجله مطالعات اجتماعی ایران

چکیده فضاهای عمومی نقش حیاتی در شکل­دهی به بافت اجتماعی یک شهر و تقویت تعاملات بین ساکنان متنوع آن دارند. مطالعات نشان داده‌اند که خیابان‌ها و فضاهای عمومی طراحی شده با زیرساخت اجتماعی قوی می‌توانند به کاهش تنش‌های روزمره کمک کرده و درک اجتماعی را ترویج دهند. این فضاها به عنوان نقاط دیدار عمومی عمل می‌کنند که افراد دارای پیشینه­های مختلف در آنجا همزیست می‌شوند، ایده‌ها را تبادل می‌کنند و در تعاملات اجتماعی شرکت می‌کنند؛ این امر منجر به سرزندگی فضاهای شهری می‌شود.
این مطالعه به روابط پیچیده بین وضعیت‌های ذهنی افراد، پویایی­های رفتار اجتماعی و عوامل محیطی موثر بر رفتار می‌پردازد. برای دستیابی به این هدف، نقش زیرساخت­های اجتماعی، در شکل­گیری روابط با غریبه‌های شهری مورد بررسی قرار گرفته و مفاهیم ارزشمندی را در ترویج مراقبت اجتماعی، احترام و همزیستی مسالمت‌آمیز در محیط‌های شهری ارائه می­دهد. نظر به تفکیک دو شیوه رفتار با غریبه­های شهری، به روشن کردن تأثیر عوامل مختلف بر شیوه­های دانایی خیابان و آداب خیابان پرداخته شده است.
سنندج، به عنوان شهری که تجربه رشد سریع جمعیت و تنوع جمعیتی را داشته، محیطی منحصر به فرد برای مطالعه همزیستی شهری ارائه می‌دهد. ساکنان، به واسطه مهاجرت از مناطق مختلف داخل و خارج استان کردستان به این شهر، پیشینه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی متنوعی را به همراه دارند. این تنوع نه تنها منظر اجتماعی شهر را غنی می‌کند بلکه فرصت‌هایی برای تعاملات و تبادلات فرهنگی فراهم کرده است.
مقاله حاضر، در چارچوب مطالعه زندگی عمومی در خیابان‌های سنندج و با هدف روشن کردن الگوهای رفتاری شهروندان در بین غریبه‌های شهری انجام شده و ضمن پرداختن به وضعیت همزیستی، موارد موثر بر تعاملات خیابانی را مورد بررسی قرار داده و توانسته است به درکی از چالش‌های پویایی اجتماعی شهری و مکانیسم‌های تعاملات در دنیای غریبه­ها دست پیدا کند.
با استفاده از روش‌هایی نظیر ضرایب همبستگی پیرسون و تحلیل مسیر، سعی گردیده است عوامل پنهانی که بر رفتار غریبه‌های شهری تأثیر می‌گذارند و تعاملات آن‌ها با محیط عمومی شهر را کشف نماید. این چارچوب نظری به محققان امکان می‌دهد تا تعامل بین کنش فردی، اصول اجتماعی و تنظیمات فضایی در شکل‌دهی تجربه شهری را تحلیل کنند.
 

چکیده در این مقاله با طرح مفهوم «انگارۀ اجتماعی» و «نظریۀ اجتماعی» و بیان نسبت میان آن‏ها تلاش می‌شود تاریخ اندیشۀ اجتماعی معاصر ایران مورد بازخوانی انتقادی قرار گیرد. آنچه اندیشۀ اجتماعی دوران معاصر ایران را از پیش از آن متمایز می‌سازد، واردشدن تأملاتی نظام‌مند دربارۀ «امر اجتماعی» است که بسیار متفاوت با اندیشه‌های اجتماعی پیشین در تاریخ اندیشۀ ایران بوده و به همین اعتبار از آن با عنوان «نظریۀ اجتماعی» نام برده می‌شود. نظریۀ اجتماعی حدود یک سده پیش، از غرب و توسط اندیشه‌ورزان ایرانی و از راه ترجمه وارد فضای بیناذهنی ایرانیان شده است؛ فضایی که مختصات آن با کمک مفهوم «انگارۀ اجتماعی» ترسیم خواهد شد. در این مقاله تلاش می‌شود تا به نسبت میان نظریۀ اجتماعی و انگارۀ اجتماعی معاصر ایران پرداخته شود.    نظریۀ اجتماعی محصول لحظه‌ای است که امر اجتماعی موضوع تفکر واقع شد و از این رو است که در توضیح نظریۀ اجتماعی توجه به این لحظه ضروری است. انگارۀ اجتماعی شیوه‏اى است که توسط آن افراد جامعه خود را در تاریخ جاى مى‏دهند تا انتظارات معطوف به آینده، میراث سنت‌هاى گذشته و ابتکاراتشان را در زمان حال به یکدیگر پیوند بزنند. دوران معاصر تاریخ ایران، دوران مواجهۀ انگارۀ اجتماعی ایرانیان با انواع نظریه‌های اجتماعی سنت‌های مختلف غربی است. نظریه ‌هایی که در کوشش برای توضیح دادن امر اجتماعی زمان‌مند غرب تدوین شده‌اند توسط اندیشه‌ورزان ایرانی وام گرفته می‌شوند تا امر اجتماعی اکنون ایران را به فهم درآورند. این وام‌گیری با قطع ارتباط میان حیات ذهنی و حیات اجتماعی، توهم توضیح و تبیین حیات اجتماعی را ایجاد کرده و در این مقاله به پیامد این وام‌گیری که در قالب اندیشۀ اجتماعی معاصر ایران قابل پیگیری است، برای انگارۀ اجتماعی معاصر ایران پرداخته می‌شود. بازخوانی انتقادی این اندیشه می‌تواند با به دست دادن توضیحی از وضعِ حالِ اندیشۀ اجتماعی به طور خاص و انگارۀ اجتماعی به طور عام، راه را برای گذار به تدوین نظریۀ اجتماعی ناظر بر امر اجتماعی اکنون ایران هموار گرداند.