مجله مطالعات اجتماعی ایران

چکیده گسترش چشمگیر سکونت در کلان‌شهرها در سال‌های اخیر، مسائل و مشکلات خاصی را در زندگی شهری به‌وجود آورده‌است. زندگی شهری الزامات و ویژگی‌های مختلفی دارد که یکی از مهم‌ترین آنها توجه به سطح دانش و آگاهی مردم دربارة مسئولیت‌های شهروندی‌شان در شهرهاست که در ادبیات امروزی آن را آموزش شهروندی می‌گویند. روش تحقیق حاضر پیمایش است. جمعیت تحقیق را کلیة شهروندان شهر ساری با ضابطة سنی 18 سال و بالاتر تشکیل داده‌اند که از میان آنها 437 نفر، با استفاده از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای و تصادفی، به‌منزلة جمعیت نمونه، انتخاب شدند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد میزان آگاهی شهروندان از ابعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی مسئولیت‌ها در سطح متوسط است. بیشترین آگاهی به بعد اجتماعی مربوط است و فقط تفاوت جنسیتی در بعد اقتصاد شهر معنادار است؛ به‌عبارت روشن‌تر، آگاهی زنان بیشتر از مردان است. ارزیابی مؤلفه‌های ابعاد حاکی از آن است که بیشترین میزان آگاهی، در بعد اجتماعی، مربوط به لزوم کمک به پیش‌برد اهداف شهر سالم، پویا و بانشاط؛ در بعد فرهنگی، درباب لزوم احترام به اقوام؛ در بعد اقتصادی، مربوط به لزوم پرداخت عوارض شهری؛ و در بعد سیاسی، مرتبط با لزوم چگونگی انتخاب مقامات شهری است.تطابقیافته‌های حاصل از ابعاد آگاهی از مسئولیت‌ها، برحسب متغیرهای زمینه‌ای معنادار، بر پایین‌بودن سطح آگاهی جوانان و تفاوت معنادار آن با آگاهی والدین دلالت دارد.

چکیده مباحث شهروندی در جهان معاصر از جذابیت عام برخوردار است و توجه بسیاری از عالمـان اجتمـاعی و
سیاسی را در رشتههای مختلف به خود جلب کرده است. گرایش به شهروندی و بهکـارگیری آن در درک
و تحلیل بسیاری از مسایل اجتماعی و شهری صرفاً بـه تـلاشهـای علمـی و ارزشـمند صـاحبنظـران و
پژوهشگران مربوط نمیشود، بلکه به شایستگی خود مفهوم جهت کارآمدی در مـدیریت و برنامـهریـزی
در امور مختلف هم بازمیگردد. به گونهای که امروزه بسیاری از موضوعها و مسایلی نظیر فقـر، نـابرابری،
جنسیت و حتی محیط زیست از منظر شهروندی تحلیلمیشوند؛ نوشتار حاضر هـم در اصـل بـر مبنـای
سودمندی ایده و مفهوم شهروندی در مدیریت شهری تدوین شده است.
این مقاله تلاش دارد ضمن مرور تاریخی بر مفهوم شهروندی، با استناد به یافته هـای پژوهشـی وضـعیت
شهروندی در شهر تهران را بررسی کند. نتایج به دست آمده نشان میدهد شـهروندی بـرای نسـبت قابـل
توجهی از افراد معنادار و قابل درک نبوده و آگاهی نسبت به حقـوق، عمـل بـه وظـایف و برخـورداری از
احساس شهروندی با عوامل بازدارندهای در جامعه مواجه است. بدیهی است شـهروندی بـا رفـع موانـع و
ایجاد زمینه های عینی و ذهنـی آن در بخـشهـای مختلـف بـه منصـه ظهـور خواهـد رسـید. مـدیریت
شهریمیتواند با تدوین و اجرای برنامه های شهروند مدار گـامهـای مـؤثری در حـل مسـایل و مشـکلات
شهری بردارد