مجله مطالعات اجتماعی ایران

چکیده هدف پژوهش حاضر، مطالعة تغییر ابعاد سرمایة اجتماعی در مراحل سه‌گانة (قبل، حین و پس از) سیلاب فروردین 1398 در استان لرستان است. در این پژوهش، از روش کیفی و مقایسه‌ای جهت شناخت و مقایسة ابعاد مختلف سرمایة اجتماعی در مراحل مختلف سیل استفاده شده است. جهت گردآوری اطلاعات، با مدیران، کارشناسان، امدادگران، افراد سیل‌زده، و نیز گروه متمرکز مصاحبه شده است. یافته‌ها نشان داد ابعاد سرمایة اجتماعی در مراحل سه‌گانة بحران تغییر کرده است؛ به این شکل که در بعد آگاهی، جامعه از ادراک تقدیرگرایانة­ بلایای طبیعی، به درک انسان‌ساخت و دولت‌ساخت‌بودن بلایای طبیعی رسیده است. در بعد اعتماد، جامعه از کم‌‌اعتمادی بین دولت و ملت، به بی‌اعتنایی و بدبینی تغییر نگرش داده، و در بعد مشارکت، از مشارکت سنتی و بی‌سازمان، به انفعال مردم محلی و وابستگی بیشتر مردم به دولت رسیده است.
 
 

چکیده گسترش چشمگیر سکونت در کلان‌شهرها در سال‌های اخیر، مسائل و مشکلات خاصی را در زندگی شهری به‌وجود آورده‌است. زندگی شهری الزامات و ویژگی‌های مختلفی دارد که یکی از مهم‌ترین آنها توجه به سطح دانش و آگاهی مردم دربارة مسئولیت‌های شهروندی‌شان در شهرهاست که در ادبیات امروزی آن را آموزش شهروندی می‌گویند. روش تحقیق حاضر پیمایش است. جمعیت تحقیق را کلیة شهروندان شهر ساری با ضابطة سنی 18 سال و بالاتر تشکیل داده‌اند که از میان آنها 437 نفر، با استفاده از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای و تصادفی، به‌منزلة جمعیت نمونه، انتخاب شدند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد میزان آگاهی شهروندان از ابعاد اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی مسئولیت‌ها در سطح متوسط است. بیشترین آگاهی به بعد اجتماعی مربوط است و فقط تفاوت جنسیتی در بعد اقتصاد شهر معنادار است؛ به‌عبارت روشن‌تر، آگاهی زنان بیشتر از مردان است. ارزیابی مؤلفه‌های ابعاد حاکی از آن است که بیشترین میزان آگاهی، در بعد اجتماعی، مربوط به لزوم کمک به پیش‌برد اهداف شهر سالم، پویا و بانشاط؛ در بعد فرهنگی، درباب لزوم احترام به اقوام؛ در بعد اقتصادی، مربوط به لزوم پرداخت عوارض شهری؛ و در بعد سیاسی، مرتبط با لزوم چگونگی انتخاب مقامات شهری است.تطابقیافته‌های حاصل از ابعاد آگاهی از مسئولیت‌ها، برحسب متغیرهای زمینه‌ای معنادار، بر پایین‌بودن سطح آگاهی جوانان و تفاوت معنادار آن با آگاهی والدین دلالت دارد.