مجله مطالعات اجتماعی ایران

چکیده زنان روستایی در حاشیۀ تصمیم‌سازی‌ها قرار گرفته‌اند‌ و برای مشارکت در مقدرات اجتماع خود با مانع روبرو هستند. پژوهش حاضر به دنبال شناخت امکاناتی است که زنان از طریق آن، مطالبات و دیدگاه‌هایشان را به مقامات و صاحبان قدرت منتقل می‌کنند. داده‌ها به روش کیفی و با مصاحبه‌های نیمه‌ساخت‌یافته با زنان روستای هوشک در استان سیستان و بلوچستان به دست آمده و مورد تحلیل تماتیک قرار گرفته است. سازوکارهای زنان روستایی علاوه بر شیوه‌های رایج، ابراز در گروه‌های مجازی (پیام‌رسانِ واتساپ) را در بر می‌گیرد. در صورت به­نتیجه­نرسیدن، انتقال مطالبه به مقام بالاتر، واسطه کردن ریش‌سفید یا اقدام خودجوش جهت تحقق مطالبه شکل می‌گیرد. برخی گروه‌ها از زنان واجد امتیازهای ویژه برای شنیده‌شدن صدا هستند که عاملی تاثیرگذار بر ابراز صدای زنان روستا است. هم‌چنین ملاحظات اجتماع روستایی نسبت به حضور و مشارکت زنان، عدم امکان حضور در جلسات روستا و تبعیض‌های موجود علیه زنان در فضای مجازی به عنوان بازدارنده‌های ابراز صدا شناخته شدند. در زنان به ویژه با تحصیلات بالاتر، انتظار دیده‌ و شنیده‌شدن از سوی مسئولان روستایی شکل­گرفته و مناسبات پیشین، کارکرد خود را از دست­داده­است. تجربۀ فضای مجازی نیز از نظر اطلاع زنان از وقایع روستا و فرصت ابراز مطالبات و دیدگاه‌های آنان دگرگون‌ساز بوده است. در مجموع هرچند زنان مسیرهایی همسو با فرهنگ سنتی روستا برای بیان مطالبات خود ایجاد و به تناظر هر محدودیت، سازوکاری ابداع­کرده‌اند اما از نظر میزان آگاهی، سهیم‌شدن در اطلاعات و هم‌چنین فرصت‌های ابراز صدا و مطالبه، هم‌چنان در جایگاهی حاشیه‌ای قرار دارند.