مجله مطالعات اجتماعی ایران

چکیده شهر مشهد مهم‌ترین قطب زیارتی و کانون عمدۀ گردشگری مذهبی و زیارت در ایران است و به‌ویژه نزد شیعیان جهان نیز موقعیت ممتازی دارد و فضای کنش زیارتی سالانه میلیون‌ها زائر است. با عنایت به جایگاه سفرهای دینی و معنوی در گردشگری جهانی، کیفیت و شرایط مقاصد زیارتی می‌تواند نقش مهمی در تعمیق و بهبود کیفیت کنش زیارت داشته باشد و شرایط مناسبی برای تجربۀ معنوی زائر فراهم آورد. این نوشتار با عنایت به وجوه متعدد مقصد زیارتی، ابعاد فرهنگی و اجتماعی پایداری شهر زیارتی را واکاویده است. رویکرد این مطالعه آن است که جامعۀ میزبان یا مجاوران، هم در بعد سخت‌افزاری و هم در بعد نرم‌افزاری، لازم است جهت ارتقای کنش زیارتی زائران و گردشگران مذهبی تمهیداتی بیندیشند. هشت مؤلّفه و چهل‌ودو شاخص در ذیل ابعاد اجتماعی، فرهنگی و گردشگری مذهبی پایدار استنباط شد و در فرآیند تحلیل عاملی تأییدی به حک و اصلاح رسید. شاخص‌های مذکور در فرآیند مقایسۀ سلسله‌مراتبی به‌شیوۀ فازی رتبه‌بندی شد و وزن تأثیر بعد اجتماعی – فرهنگی مؤلفه‌ها و شاخص‌های آن در تقویت پایداری زیارت تعیین گردید. نتایج پیمایش سلسله‌مراتبی نشان داد که از بین هشت مؤلّفۀ تأییدشده در نمایۀ شاخص‌های اجتماعی - فرهنگی شهر زیارتی مطلوب که شامل امنیت، ایمنی، آموزش، فرهنگ میزبانی، هویت دینی، فضاهای مذهبی، فضاهای فرهنگی و تفریحی و سرمایۀ فرهنگی در شهر مشهد است، سه مؤلّفۀ امنیت شهری، ایمنی و آموزش به قدری اولویت دارند که سایر مؤلفه‌ها را موقتاً بی‌تأثیر می‌کنند.   

چکیده در این مقاله براساس مدل اجیل 3پارسونزی، کار مفهومی چند بعدی است و در چهار وجه اثبـاتی، شخصـیتی،
اجتماعی و فرهنگی طبقهبندی میشود. در این بررسی هویت کاری )معانی و مقتضیات کار، ارزشها، انگیزههـا
و خودپنداره شغلی( مهمترین نشانه فرهنگ کاری تلقی شده و عوامل مؤثر بر آن در سه سطح فردی، شـغلی و
انتظارات اجتماعی بررسی شده است. ابزار گردآوری دادهها مصاحبه نیمهساختیافته بوده است. جمعیـت ایـن
پژوهش فرزندان شاهد شاغل و بیکار استان خراسان رضوی و طـرح نمونـهگیـری طبقـهای و روش توزیـع و
انتخاب نمونه، خوشهای چند مرحلهای است. نتایج نشان داد افراد نمونه این تحقیق بر ضرورت کار بـه عنـوان
امری که علاوه بر ارزش بیرونی )دسترسی به درآمد، احترام و عزت و وابستگی اجتماعی( دارای ارزش درونی
است و میتواند میل به تحرک و فعالیت، موفقیت، خودیابی و... آنها را ارضا نماید، تقریباً اتفاق نظر دارند. 58
درصد معانی و مقتضیات ابراز شده بر ارزش درونی و 41درصد بر ارزشهای بیرونی کار تأکیـد دارنـد. افـراد
جوانتر و کسانی که تحصیلات کمتری دارند، بیشتر به انگیزههای بیرونی اهمیت مـیدهنـد. سـهچهـارم افـراد
خودپندارة شغلی نسبتاً خوبی دارند و ده درصد خودپنداره بسیار ضعیفی دارنـد. در بـین عوامـل فـردی، تـأثیر
مهارت بر یکی از اجزای فرهنگ کار که خودپنداره شغلی است مورد تأیید قـرار گرفـت و تـأثیر آن بـر سـایر
اجزای فرهنگ کار چندان قابل توجه نبود. در سطح شغلی، قراینی که براساس آن، نوعِ شغل بتواند بـر فرهنـگ
کار تأثیر بگذارد وجود ندارد. اما تجربیات و سوابق شغلی با معانی و مقتضـیات کـار وابسـته اسـت. در سـطح
انتظارات اجتماعی نیز نظر فرزندان شاهد درباره انتظارات جامعه در مورد کار و انتظار جامعه از آنها و انتظـار
از سازمان بنیاد شهید بر برخی از اجزای فرهنگ کار تأثیر دارد.