موانع رشد جامعه شناسی در خاورمیانۀ سدۀ اخیر
دوره 6، شماره 2، تابستان 1391، صفحه 77-101
کامران ربیعی
چکیده یکی از پیشفرضهای جامعهشناسان تأثیرپذیری تفکر و دانش بشری از شرایط اجتماعی هر دوره است. مقالۀ حاضر به بررسی موانع رشد جامعهشناسی در خاورمیانه تحت تأثیر شرایط سه حوزۀ ساخت سیاسی و حکومت، اقتصاد و حوزۀ اجتماعی ـ فرهنگی طی سدۀ اخیر میپردازد. درباب حکومت و ساخت سیاسی، ظهور حکومتهای اقتدارگرا و ایدئولوژیک شدن قدرت سیاسی از دهۀ 1960 به بعد و خیزش اسلام سیاسی در دهۀ 1970 مهمترین موانع سیاسی فراروی رشد جامعهشناسی بوده است. در حوزۀ اقتصاد، برونزابودن توسعۀ اقتصادی و مسائل ناشی از آن و تمایل سیاستگذاران به پیشبرد مدرنیزاسیونِ فارغ از مدرنیسم اجتماعی موانع اصلی بوده و درباب حوزۀ اجتماعی ـ فرهنگی ضعف جامعۀ مدنی، فقدان حوزۀ عمومی قدرتمند و حلنشدن مشکل تعارض میان سنت و مدرنیته در حوزۀاندیشه و جامعه از جمله موانع اصلی رشد جامعهشناسی در کشورهای خاورمیانه بوده است.